An Inquiry on the Idea of Wilāyah from al-Sulamī’s Introduction to his Tabaqāt al-Sūfiyya - GÜMÜŞTEKİN, İSLİM (My University, 2024)
Tasavvuf disiplininde biyografi yazımı velâyetin izlerinin velînin hayatı içerisinden aktarımı üzerine kuruludur. Bu yönüyle tasavvuf tabakâtında biyografisi verilen kişi, velâyetin “velî” kimliğinde somutlaştığı bir örnek kabul edilebilir. Günümüze ulaşan en eski sûfî tabakâtı olan Sülemî’nin Tabakâtu’s-sûfiyye’si velî kavramının temsilcilerini anlatması ve kendinden sonra bu literatürde belirleyici bir rol üstlenmesi açısından ayrıcalıklı bir yere sahiptir. Mukaddimelerin yazarın eser içerisinde göstereceği yaklaşımın bir özeti olması, bu bahiste üzerinde durabileceğimiz çerçeveyi belirlememize imkân sağlar. Çünkü bu eserin mukaddimesinde sunulan tablo, tasavvufun temel kavramlarından olan velâyet kavramına ve velînin kimliğine yönelik Sülemî’nin perspektifinin ipuçlarını barındırır. Bu sebeple çalışmamızda Sülemî’nin Tabakâtu’s-sûfiyye’sinin mukaddimesinde “velî” kavramına yapılan atıflara odaklandık ve eser içerisinde kişilerin hayatları üzerinden aktardığı velâyeti dinî-tasavvufî açıdan nasıl konumlandırdığını anlamaya çalıştık. “Velî” kavramının Sülemî’nin düşüncesinde karşılık bulduğu bağlamları yorumlamaya başladığımızda; onun velâyetin meşruiyeti ve nesilden nesile devamlılığı, velîlerin diğer insanlardan farklılaşan hususları ve aralarındaki hiyerarşi, son olarak da kişinin kulluğunun kemaline ulaşması gibi konular üzerinden birbiriyle irtibatlı üç bağlam ortaya koyduğunu gördük. Böylece verilen bu üç bağlam, Sülemî’nin velâyet düşüncesinin arka planına dikkat çekmemizi ve bunun Cüneyd-i Bağdâdî’nin velâyet vurgusu ile hangi açılardan birleştiğini takip etmemizi sağlar. Ayrıca onun Nişabur tasavvuf birikiminin aktarımında kritik rolü, bu konuda Sülemî’ye özgü yaklaşımları daha iyi anlamamıza yardımcı olur. Anahtar Kelimeler: Tasavvuf, Tabakât, Sülemî, Velî, Velâyet
Sülemî’nin Tabakât Mukaddimesi Üzerinden Velâyet Düşüncesine Dair Bir Değerlendirme
Keywords: Sosyal ve Beşeri Bilimler; Felsefe; Tarih; İlahiyat; Social Sciences and Humanities; Philosophy; History; Theology; Sanat Ve Beşeri Bilimler (Ahci); Sanat Ve Beşeri Bilimler; Din; Arts & Humanities (Ahci); Arts & Humanities; Religion; Sosyal Bilimler ve Beşeri Bilimler; Dini çalışmalar; Social Sciences & Humanities; Religious Studies; al-Sulamī; Sūfism; Tabaqāt; Walī; Wilāyah; Tasavvuf; Tabakât; Sülemî; Velî; Velâyet