Türk -İslam edebiyatında manzum Hz. Ali sad kelime tercümeleri (tenkitli metin) - Şimşek, Rabia (My University, 2000)
İslâmî edebiyatlarda dört halifenin yüzer sözünün bir araya toplanmasıyla meydana getirilmiş sad kelime adlı bir tür bulunmaktadır. Bu tezde de sad kelimeler hakkında bir araştırma yapılmış ve özellikle Hz. Ali'ye ait Türkçe manzum sad kelimeler üzerinde durulmuştur. Bu çalışmanın Giriş kısmında sad kelimeler, yüz sözün bir araya toplanmasıyla meydana geldiği için, sayıların özellikle yüz sayısının edebiyatımızdaki yeri hakkında bilgi verilmiştir. Hz. Ali'ye ait sözlerin başka isimler altında toplandığı sad kelimeler dışında eserler de bulunmaktadır. Giriş kısmında bunlar hakkında da kısaca bilgi verilmiştir. sad kelimelerin Arap, Fars ve Türk edebiyatlarındaki durumu ele alınmıştır. Özellikle üzerinde çalıştığımız metinde bulunan misâller değerlendirilerek Türkçe manzum sad kelimelerdeki şekil ve dil husûsiyetleri incelenmiştir ki, bunların hepsi Farsça'dan Türkçe'ye manzum tercüme eserlerdir. İslâm dünyasında Hz. Ali'ye çok kıymet verilmiştir. Bunun neticesinde de onun sözlerinin Hz. Peygamber'in hadisi zannedilmesi gibi bir durum ortaya çıkmıştır. Bazı hadis kitaplarından istifade ile bu konuda elde edilen bilgilere de yer verilmiştir. İkinci Bölüm'de metin tesbitinde takip edilen yol ile Türk-İslâm edebiyatındaki Hz. Ali'ye izafe edilen manzum sad kelime nüshaları hakkında bilgi verilmiştir. Türkçe manzum nüshalar içinde altı farklı tercüme tesbit edilebilmiştir. Bunlardan dört farklı tercümeye ait birer nüsha, beşinci tercümeye ait üç nüsha, üzerinde çalıştığımız metni oluşturan altıncı tercümeye ait on nüsha bulunabilmiştir. Dolayısıyla tenkitli metin kısmının teşekkülünde on nüshadan istifade edilmiştir. Metin tesisinde kullanılan nüshalarla karşılaştırma haricinde kalan diğer yazmaların tavsifinden başka matbû nüshalar da zikredilmiştir. Mevcut nüshalar içinden Süleymaniye Kütüphanesi'ndeki (Fatih, nr. 5399) yazma, harekeli ve tertipli olması sebebiyle asıl nüsha kabul edilmiştir. Vezin aksaklığı, kâfiye bozukluğu ve anlam düşüklüğü gibi durumlarda, karşılaştırmaya dahil edilen nüshalardan hareketle en doğruya varmaya çalışılmış, yapılan değişiklikler dipnotta belirtilmiştir. Gerek üzerinde çalıştığımız metinde, gerek karşılaştırmaya dahil edilen nüshalarda, mütercim adı ve herhangi bir tarihin bulunmayışı sebebiyle, tercümenin kim tarafından, ne zaman yapıldığını tesbit etmek mümkün olmamıştır. Araştırma, netice, kaynaklar ve tıpkı basımla tamamlanmaya çalışılmıştır.

In Islamic literature, there is a genre called sad kelime that is formed by collecting a hundred maxims of each four caliphs. In this thesis, a research is made about sad kelime and Turkish verse sad kelime of Hz. Ali. In the introduction, since sad kelime is made up of a hundred maxims, same information about the place of the numbers -especially a hundred- in literature is given. Also there are books including the maxims of Hz. Ali except the sad kelime which are told in this part. The place of sad kelime in Arabic, Persian and Turkish literatures are taken in hand in the First Section. By appreciating, particularly the examples found in the text I studied the form and linguistic properties of Turkish verse sad kelime is scrutinised. These are all translation books from Persian to Turkish in verse form. In Islamic world a great importance is given to Hz. Ali Thus, his maxims are believed as Hz. Mohammed's Khadith. The information attained from Khadith books about this subject is in the First Section. In the Second Section, the way used in text fixation and the sad kelime copies that are said to belong to Hz. Ali in Turkish-Islam literature are mentioned. In Turkish verse copies, six different translations are determined. There is only one copy for each of four different translations, three copies for fifth translation and ten copies for sixth translation that I have studied on. Owing to this, in the formation of the critical part, this ten copies enlightened the subject. Besides the description of the copies used in text formation and manuscripts out of comparison, printed copies are also implied. Among the presently available copies, the original one that is present in the Süleymaniye Library (Fatih, nr. 5399) is chosen because it is a manuscript, vocalised and well-organised. In cases of unproper rhythm, rhymelessness or semantic errors, it is tried to reach the best result by considering all copies that are compared. All changes that are made are indicated in the footnote. Absence of the name of the author and the date on either in the copy that I studied on or in the other copies that are considered in the research makes it impossible to determine the author's name and the time of translation. The research is tried to be completed by addition of the results, resources and the facsimile.
Keywords: Din; Edebiyat Tarih; Islam Tarihi; İslam Dini; Kur’an ve Kur’an İlimleri