Cumhuriyet dönemi ilköğretim programlarında vatandaşlık eğitimi - Karataş, İlhan (My University, 2002)
Bu araştırmada, Cumhuriyet'in kuruluşundan günümüze kadar olan Milli Eğitim Programları içerisinde Vatandaşlık Eğitimi (VİHE), hem tarihsel açıdan gelişimleri, hem de program geliştirmede izlenilen felsefenin ne olduğu, nasıl bir gelişmenin kaydedildiği yönlerinden incelenmiştir. Yapılan anket ve tutum ölçeği çalışmaları ile de şu anda uygulanmakta olan ve Cumhuriyet'in kuruluşundan günümüze kadar olan program geliştirme çalışmalarının son ürünü olan VİHE dersi programına yönelik, öğretmen düşünceleri ve öğrenci tutumları tespit edilmiştir. Araştırma sonuçlarından elde edilen bulgular şu şekilde özetlenebilir; 1. Milli Eğitim Programları tarihsel gelişimi içerisinde Vatandaşlık Eğitimi programları tespit edilirken millilik anlayışının etkileri 1960'lı yılların sonuna kadar devam ettirmiştir. Bu dönemden sonraki yıllarda az da olsa evrensel değerlerin Vatandaşlık Eğitimi programında yer aldığı ve özellikle günümüzde uygulanan programın esasını teşkil ettiği görülmüştür. 2. Ancak yapılan program geliştirme çalışmalarında da, program geliştirme basamaklarında pek çoğunun atlandığı ve sınama durumlarına bakılmaksızın, konu alanı merkezli Vatandaşlık Eğitimi programlarının uygulamaya konulduğu görülmüştür. 3. VİHE dersi öğretmenleri ile yapılan programa yönelik düşünce anketi çalışması sonucunda, öğretmenlerin programın kapsamı, öğrenci hazırbulunuşluklarına etkisi, eğitim durumlarındaki eksikliklere ve ders materyalleri konusunda yaşadıkları sorunlara yönelik düşüncelerinin, yüzdelik dağılımlarına bakılmış ve genel düşüncenin programın uygulanabilirliğinin zorluğu yönünde olduğu ortaya konmuştur. 4. VİHE dersine yönelik öğrenci tutumları, t testi ve tek yönlü varyans analizi kullanılarak incelenmiştir. Ayrıca yedinci ve sekizinci sınıflar ve ölçeğin uygulandığı okullar arasındaki öğrenci tutumları arasındaki farka bakılmıştır. Sınıflar arasında anlamlı bir fark olmadığı belirlenmiş, bu durum sekizinci sınıf VİHE dersi kapsamı ile yedinci sınıf kapsamları arasında belirgin benzerliğin ve tekrarın olması şeklinde yorumlanmıştır. Ölçeğin uygulandığı okullar arasında, VİHE dersine yönelik anlamlı bir fark saptanmıştır. Bu farkın hangi okullar arasında olduğu belirlenmiş ve bu durumun VİHE dersi programında geniş bir şekilde bireysel ayrılıkların göz önünde bulundurulmadığı şeklinde yorumlanmıştır.

In this research, Citizenship Education in National Education Programs since the establishment of the Republic is analyzed. Teachers' opinions and students' attitudes about the latest product of the program improvement efforts since the establishment of the Republic until today, the VIHE (Citizenship and Human Rights Education) program, are analyzed by the means of questionnaires and measurements. Results obtained from the research may be summarized as follows: 1-Until the late 1960's, the effects of the Nationality idea have continued. In the years following this period, it is observed that universal values begin to enter the Citizenship Education, even if in a minor quantity, and that this established the base for the program applied today. 2- However, in the program-improvement efforts, it is observed that many steps in the curriculum development studies have been skipped and subject specific Citizenship Education programs have been put into application without considering the examination state of them. 3- After the questionnaire about the thoughts of VIHE teachers on the program, the results about the content of the program, its effect on readiness of the students, the deficiency of the teachers' education and the problems they have lived about the course material is analyzed and the results indicate that the general idea is that the program is hard to be applied. 4- Student attitude about the VIHE course is analyzed by the means of a t test and single directional variance analysis. In addition, the difference between 7th and 8th grades and the difference between different schools the measurement was done is also analyzed. It is seen that there is no meaningful difference between 7th and 8th grades and this is probably caused by the similarity between the eighth grade VIHE course contents and seventh grade contents. Between different schools which the measurement is applied a notable difference is found and in which schools this difference is determined. It can be said that individuals differences have little effects on the program.
Keywords: Eğitim; Eğitim, İlk_Türkiye_Tarih; İlk öğretim; Sosyal Bilimler_Öğrenim ve Öğretim; Vatandaşlık