Meşhur Hanım Sahabilerden Esma Bint Umeys - Zayıf, Ferda (My University, 2005)
İslâmiyet’in ilk yıllarından itibaren sosyal hayatta temayüz eden az sayıda hanım sahâbîlerden biri olan Esmâ bint Umeys, Adnanî kabilelerden Benî Has’am’a mensuptur. Esmâ bint Umeys’in babası, Umeys b. Ma’d’dır. Annesi ise Cüreyş’ten ünlü damatlara sahip olmakla tanınan Hind (Havle) bint Avf b. Zübeyr b. Hâris b. Hutâme’dir. Esmâ bint Umeys’in, Hz. Peygamber Dârulerkam’a girmeden önce Müslüman olup ona biat ettiği kaydedilmektedir. İlk eşi Ca'fer b. Ebû Tâlib ile Habeşistan’a hicret etti. Abdullah, Muhammed ve Avn adlı çocukları burada dünyaya getirdi. Hicretin 7. (629) yılında eşiyle birlikte Habeşistan’dan Medine’ye geldi. Ca'fer b. Ebû Tâlib’in hicretin 8. (630) yılında Mûte Savaşı’nda şehid düşmesi üzerine Hz. Ebû Bekir ile evlendi. Bu evlilikten Muhammed isminde bir çocuğu oldu. Hz. Ebû Bekir, vefat edince vasiyeti üzerine onu Esmâ yıkadı. Onun vefatının ardından ise Hz. Ali ile evlendi. Ondan Yahya, Muhammed ve Avn adında üç çocuğu oldu. Esmâ bint Umeys’in mârifetli bir hanım olduğu anlaşılmaktadır. Eşi Ca'fer b. Ebû Tâlib şehit düştüğü zaman onun ölüm haberini Hz. Peygamber’in, bizzat evine gelerek haber verdiği saate kadar kırk deri tabakladığı bildirilmektedir. Esmâ’nın rüya tabirinde yetenekli olduğu, Hz. Ömer’in zaman zaman bu konuda onun görüşünü aldığı nakledilmektedir. Hz. Ömer ilk Müslüman’lardan olması ve İslâm’a hizmetini dikkate alarak Esmâ bint Umeys’e 1000 dirhem maaş bağlamıştır. Esmâ bint Umeys, hadis rivâyeti ile de şöhret bulmuştur. Ümmehâtü’l-mü’minîn’den sonra diğer hanım sahâbîler içinde en fazla hadis rivayet eden kişidir. Kendisinden 60 hadis rivâyet edilmiştir. Sağlık hizmetlerinde bulunan en meşhur hanım sahâbîlerden biri olan Esmâ bint Umeys, hastaları tedavide şübrüm, senâ kullandığı ve bizzat Hz. Peygamber’den bu bitkilerin kullanımı hususunda teşvik ve takdir aldığı, göz değmesinden sık sık rahatsızlanan Ca'fer’den olan çocuklarına Hz. Peygamber’den izin alarak rukye uyguladığı, Habeşistan’da öğrendiği ölüler için yapılan tabut usûlünü İslâm toplumunda ilk olarak Hz. Fâtıma’ya uyguladığı, rivâyet edilmektedir. Hz. Peygamber’in rahatsızlığının zâtü’l-cenb olduğu düşüncesiyle Habeşistan taraflarında kullanılan bir ilâcı Resûlullah’ın istememesine rağmen kendini kaybettiği bir sırada ağzına sürenlerden biri de Esmâ idi. Kaynaklarda, Esmâ bint Umeys’in eşi Hz. Ali’den sonra vefat ettiği kaydedilmekle beraber bir rivâyette 39 (660) diğer bir rivâyette ise 40 (661) yılında vefat ettiği belirtilmektedir. Fakat kaynaklarda Esmâ’nın nerede vefat ettiği ve nereye defnedildiği yer almamaktadır. Zira Esmâ’nın 40 (661)’de eşi Hz. Ali’den kısa bir süre sonra vefat ettiği dikkate alınırsa onun, Hz. Ali’nin vefat ettiği yer olan Kûfe’de vefat etmiş olduğu ve yine aynı yere defnedildiğini düşünebiliriz.
Keywords: Esma Bint Umeys; İslam Tarihi