İstanbul Osmanlı mezar taşlarında mimari öğeler - Pala, Gülşah (My University, 2019)
İnsanlık tarihi boyunca yaşamın bir parçası olan ölüm, insanlar için hangi devirde yaşarsa yaşasın kaçınılmaz bir son olmuştur. Türkler gerek İslamiyet’ten önce, gerekse İslamiyet’ten sonraki dönemlerde mezar ve mezar yapılarına büyük önem vermişlerdir. Türk sanatında taş üzerinde görülen mimari süsleme öğeleri Orta Asya’da M.Ö. VII. yüzyıla tarihlenen Munisinsk steplerindeki, kaya üzerine çizilmiş çadır tasvirlerinden itibaren karşımıza çıkmaktadır. Osmanlılar ilk dönemlerde kendinden önceki medeniyetlerin bezeme öğelerini harmanlamış ve yüzyıllar içinde kendine has bir üslup oluşturmuştur. İstanbul sınırları içerisinde Osmanlı dönemine ait üzerinde mimari öğeleri barındıran mezar taşları konusunda detaylı bir çalışma olmaması sebebiyle, 1453–1923 tarihleri arasında yer alan mezar taşları araştırılmıştır. İstanbul sınırları içinde bulunan mezarlık, hazire ve türbelerde bulunan iki yüz yetmiş yedi mezarda üç yüz kırk adet mimari öğeli mezar taşının (baş ve ayak şahidesinde olmak üzere) tespiti yapılmıştır. Çalışmamızda öncelikle tespiti yapılan mezar taşlarının ölçümleri alınmış, detaylı fotoğraf çekimleri yapılmış ve kitabeleri okunarak katalog bölümü oluşturulmuştur. Mezar taşları üzerinde bulundurduğu mimari süsleme öğelerine göre sınıflandırılarak, kendi içlerinde kronolojik olarak sıralandırmış ve yapılan karşılaştırılmalarla bir değerlendirmeye gidilmiştir. İncelenen mezar taşları sayısının çokluğu sebebiyle, tipolojiye ayırdığımız her mimari süsleme öğesine örnek olacak birer çizim yapılmıştır.Yapıldıkları tarihin mimari üslubunu da yansıtan mimari süsleme öğeli mezar taşları, İstanbul’un fethinden, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuna kadar tarihlendirilmiş olup, varlıklarını günümüze kadar ulaştırmıştır.

The death,which is a part of life within whole humanity history, has been an inevitable end for humanbeings, no matter when they live. Turks have given huge importance to the cemetery and cometery constructions before and after Islam. In Turkish art, architectural ornament figures on Stones are observed after the tent descriptions which are drawn on the Stones at Munisinsk steps in Middle Asia, at 7th century B.C. The Ottomans syntesized the drawing figures of previous era in the beginning of their history and developed an unique style within centuries.The tambstones which are dated between 1453 and 1923 are studied since there is no detailed study about the tombstones which includes architectural figures related to the ottoman period on it. 270 of tombstones with architectural figures on them have been recognized in the cemeteries and ‘’tombs’’within İstanbul borders.In Our Study, scaled and detailed photographs on recognized tombstones are firstly taken and catalog part is prepared after their histories are read. The tombstones are classified according to their architectural figures on them, then they are listed chronologicly and a conclusion is reached with respect to the comparisons between them. One drawing sample is prepared for each classified architectural figures, because the number of tombstones is quite a lot.The architectural ornament figures on tombstones which reflect the architectural style of its era, are dated from the conquest of Istanbul to foundation of Republic of Turkey and have been survived until today.
Keywords: arctitectural figur; History; İstanbul; Mezar Taşı; Mezar taşları; Mimari Öge Istanbul; Osmanlı Dönemi; Osmanlı İmparatorluğu, 1299-1918; Ottoman Empire, 1299-1918; Ottoman period; Sepulchral monuments; Tarih; tombstones; Turkey; Türkiye