Hanefî mezhebinde Buharî rivayetlerine ters düşen hükümlerin tahlili (namaz örneği) - Çiftçi, Muhammed Hüsnü (My University, 2014)
Tâbiîn döneminden itibaren belirginleşen ve daha çok ehl-i hadis ve ehl-i re’y diye anılan iki ilim muhiti arasındaki tartışmalar, hadislerin tedvini ve mezheplerin teşekkülü yanında fıkhu’l-hadis ilminin ortaya çıkmasında ciddi bir paya sahip olmuştur. Bu tartışmaların oluşturduğu fikrî potansiyelin ilk kapsamlı ürünü olan İbn Ebî Şeybe’nin el-Musannef’i kendisinden sonra gelenlere örneklik etmiştir. Nitekim onun talebesi ve ehl-i hadisin önde gelen ismi İmam Buhârî el-Câmi‘ü’s-sahîh’inde ve bazı özel risâlelerinde farklı bir üslûpla Ebû Hanîfe’ye olan itirazlarını yazıya geçirmiştir. Ehl-i re’yin ve ehl-i hadisin iki otorite imamı Ebû Hanîfe ile Buhârî arasındaki bu fıkhî ihtilaflar ilim ehli nezdinde her zaman merak uyandırmış olup, tezimizde bunlar farklı bir yöntemle ele alınmıştır. Birinci bölümde Ebû Hanîfe / Hanefîler ile Buhârî arasında fıkhın değişik bölümlerindeki belli başlı ihtilâf konusu meselelere genel bir bakış yapılmaya çalışılmış; ikinci bölümde (namaz konusunda öne çıkan örnekler çerçevesinde) Hanefî mezhebinde Buhârî rivayetlerine ters düşen hükümler, tarihî süreç içinde karşılaşılan farklı yaklaşımlar ışığında analize tâbi tutulmuştur. Yaptığımız incelemeler söz konusu hüküm farklılıklarının bir çoğunun fıkhî ihtilâfların genel olarak bilinen sebepleriyle ilintili olması yanında, zıtlık bulunduğu bilinen birçok meselede gerçekte zıtlığın olmadığını göstermiştir. Bunun yanında, fıkhî bir meselenin hükmü ile ilgili olarak aynı mezhep içinde farklı tavırların gelişmesinde tarihî, coğrafî ve sosyo-kültürel şartların önemli bir etkiye sahip olduğu da gözlenmiştir.

Arguments between two Islamic schools, ahl al hadith and ahl al rey, which is clearly appeared especially since the tabiin era played a significant role for fiqh al-hadith formation along with the collection of hadiths and sect formation. Indeed, his follower and leading name in the Ahl al-Hadith Imam Bukhari, noted their objections to Abu Hanifa by using a different style in writing in his el-Câmi‘ü’s-Sahîh and some special treatises. This fiqh dispute between Imam Abu Hanifa and Ahl al-Bukhari as two authorities of ahl al hadith and ahl al rey has always been aroused curiosity in the eyes of scholars. Our dissertation was dealt with them a different way. In the first part, an overview was made to state Bukhari’s challenges to Abu Hanifa in particular and Hanafism in general and also major disputes between Abu Hanifa/ Hanafism and Bukhari about different topics within the different parts of jurisprudence. In the second part, (prayer about prominent examples in the framework) the provisions in Hanafism contrary to Bukhari narratives, in light of the historical processes encountered in the different approaches were submitted for analysis. Our study mention that there is no contradiction in reality for many matters which have been known as contradiction along with provision differences due to conflict in fiqh associated with known causes of conflict in general. Besides, a significant effect of historical, geographical, and socio-cultural conditions for a matter of fiqh regarding the different provisions of the same denomination in different attitudes were also observed.
Keywords: Hadis; Hanefi Mezhebi; İmam-ı Buhari; İslam Dini; İslam Hukuku; Mezhepler