Farklı dikkat türlerine göre tasarlanmış çoklu ortamların bilişsel özellikler açısından geri getirme performansına etkisinin göz izleme yöntemi ile incelenmesi - Bayraktar, Duygu Mutlu (My University, 2014)
FARKLI DİKKAT TÜRLERİNE GÖRE TASARLANMIŞ ÇOKLU ORTAMLARIN BİLİŞSEL ÖZELLİKLER AÇISINDAN GERİ GETİRME PERFORMANSINA ETKİSİNİN GÖZ İZLEME YÖNTEMİ İLE İNCELENMESİ

Bu çalışmada farklı kısa süreli bellek türüne (sözel – görsel – karma) ve dikkat kapasitesine (sınır - normal - yüksek) sahip öğrenenlerin, farklı dikkat türüne (odaklanmış - bölünmüş) göre hazırlanmış çoklu ortam öğretim tasarımlarını kullanmalarının geri getirme performanslarına etkisi incelenmiştir. Bu amaçla göz izleme (eye tracking) verilerinden faydalanılarak sonuçlar güçlendirilmiştir. Araştırma süresince, deneyler ve analizler Marmara Üniversitesi, Atatürk Eğitim Fakültesi, Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Bölümü’nde hizmet vermekte olan İnsan – Bilgisayar Etkileşimi laboratuarında gerçekleştirilmiştir. Çalışma grubunu oluşturan 99 öğrenci; Marmara Üniversitesi, Atatürk Eğitim Fakültesi, Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Bölümü 2 ve 4. sınıf öğrencilerinden seçilmiştir. Öğrenenlerin, kısa süreli bellek türlerinin belirlenmesi için Görsel İşitsel Sayı Dizileri Testi B Formu (GİSD-B) ve dikkat kapasitelerinin belirlenmesi için d2 Dikkat Testi kullanılmıştır. Öğretimsel çoklu ortamlar olarak bölünmüş ve odaklanmış dikkat türüne göre tasarlanmış dört ortam araştırmacı tarafından geliştirilmiştir. Her öğrenciye öncelikle GİSD-B testi uygulanmış ve kısa süreli bellek puanları hesaplanmıştır. Ardından d2 Dikkat Testi uygulanmış ve dikkat düzeyleri belirlenmiştir. Çalışma grubu, GİSD-B testindeki kısa süreli bellek puanlarına göre işitsel, görsel ve karma bellek olarak üç gruba ayrılmıştır. Aynı grup dikkat düzeylerine göre sınır, normal ve yüksek dikkat olmak üzere üç gruba ayrılmıştır. Ardından öğrenenler, İnsan Bilgisayar Etkileşimi Laboratuarına alınmıştır. Kısa süreli bellek türüne ve dikkat kapasitelerine göre belirlenen gruplardaki öğrenenlerin her biri bölünmüş ve odaklanmış dikkat çoklu ortamları kullanmışlardır. Çoklu ortamları kullanan öğrenenlerin geri getirme testi ile performansları ölçülmüştür. Geri getirme performansı ve göz izleme cihazından elde edilen veriler, Bağımsız Örneklem t-Testi, Bağımlı Örneklem t-Testi, İki Yönlü Varyans Analizi, Wilcoxon İşaretli Sıralar ve Mann Whitney-U testleri ile analiz edilmiştir. Bulgular incelendiğinde, farklı dikkat türündeki çoklu ortam öğretim tasarımlarının geri getirme performansı üzerinde etkili olduğu görülmüştür. Öğrenenler, odaklanmış dikkat türünde hazırlanan çoklu ortam öğretim tasarımlarında daha yüksek geri getirme performansı göstermişlerdir. Ancak öğrenenlerin geri getirme performanslarının kısa süreli bellek türü ya da dikkat kapasitesi açısından anlamlı farklılık göstermediği görülmüştür. Bölünmüş ya da odaklanmış dikkat türünde çoklu ortamları kullanan öğrenenlerin göz izleme aracından elde edilen odaklanma sayılarının farklılık göstermediği sonuçlar arasında ortaya konulmuştur. Öğrenenlerin; çoklu ortamlarda resimlere, metinlere göre daha fazla odaklandıkları görülmektedir. Öğrenenlerin odaklanmış dikkat çoklu ortam göz izleme verilerine bakıldığında, resimlere odaklanma sayılarının metinlerden daha yüksek olduğu görülmektedir. Bölünmüş dikkat çoklu ortamlarda ise metinlere odaklanma sayılarının resimlerden daha yüksek olduğu görülmektedir. Öğrenenlerin odaklanma sayıları, kısa süreli bellek türüne göre anlamlı farklılık göstermemektedir. Benzer şekilde dikkat kapasiteleri açısından odaklanma sayıları farklılık göstermemektedir. Öğrenenlerin resim ve metinlere odaklanma sayıları, kısa süreli bellek türü ve dikkat kapasitelerine göre farklılık göstermemektedir. Göz izleme verileri incelendiğinde; öğrenenlerin işaretlenmiş nesnelere daha fazla odaklandıkları, görsellere entegre edilen metinlerin dikkati bölmeden odaklanma sağladığı ve görsellerin metinler yerine sesli anlatımla desteklenmesinin dikkati bölmeden odaklanma sağladığı görülmektedir. oklu Ortam Öğretim Tasarımı, Kısa Süreli Bellek, Dikkat, Bölünmüş Dikkat, Odaklanmış Dikkat, Geri Getirme, Göz İzleme THE EFFECT OF MULTMEDIA INSTRUCTIONAL DESIGNS BASED ON VARIOUS ATTENTION TYPES ACCORDING TO COGNITIVE CHARACTERISTICS ON RECALL PERFORMANCES OF LEARNERS VIA EYE-TRACKING METHOD ABSTRACT In this study, the effect of using multimedia education designs prepared according to different attention types (focused - split) by learners with different short term memory types (aural - visual - mixed) and attention types (limit - normal - high) on recall performances was examined. For this purpose, the results were strengthened via using eye tracking data. During the research, experiments and analyses were carried out in Human-Computer Interaction Laboratory found in Computer and Instructional Technologies Education Department of Atatürk Education Faculty, Marmara University. The study group included 99 students were selected among 2nd and 4th grade students studying in Computer and Instructional Technologies Education Department of Atatürk Education Faculty, Marmara University. Visual – Aural Digit Span Test-Revised (VADS-B) was used to determine short term memory types of the learners and d2 Attention Test was performed for determination of attention capacities. Four environments designed as educational multimedia according to split and focused attention types were developed by the researcher. The study group was divided into three groups called aural, visual and mixed memory according to the short term memory scores obtained in VASD-B test. The same group was divided into three groups called limit, normal and high attention according to attention levels. Then, the learners were put in Human Computer Interaction Laboratory. Each of the learners in the groups determined according to short term memory types and attention capacities used split and focused attention multimedia. Recall performances of the learners using multimedia were measured. The data obtained from recall performance and eye tracking device were analyzed via One Sample t-Test, Independent Sample t-Test, Two Way Variance Analysis, Wilcoxon Signed Rank and Mann-Whitney U Test. When the findings were evaluated, it was found out that multimedia education designs with different attention types were effective on recall performance. The learners obtained higher recall performance in multimedia education designs prepared according to focused attention type. However, it was seen that recall performances of the learners did not show any significant difference in terms of short term memory type or attention capacity. Among the results, it was revealed that the learners using multimedia in split or focused attention type showed no difference in terms of focusing numbers obtained from eye tracking device. It is observed that the learners focus more on pictures than texts. When focused attention multimedia eye tracking data of learners is evaluated, it is found that numbers of fixation on pictures is more than on texts. On the other hand, it is seen that numbers of fixation on texts is more than on pictures in split attention multimedia. Fixation numbers of the learners do not show significant difference according to short memory type. Similarly, they do not show significant difference according to attention capacities. Fixation numbers of the learners on pictures and texts show no difference according to short term memory type and attention capacities. When eye tracking data is evaluated, it is found that the learners focus more on marked objects, texts integrated into visuals provide focusing without split of attention and supporting visuals with audio expression instead of texts provide focusing without split of attention. Key Words: Multimedia Instructional Design, Short Term Memory, Attention, Split Attention, Focused Attention, Recall, Eye Tracking
Keywords: Bilgisayar; Bilişsel Tutarlılık; Bölünmüş Dikkat; Çoklu Ortam Öğretim Tasarımı; Dikkat; Eğitim ve Öğretim; Geri Getirme; Göz İzleme; Kısa Süreli Bellek; Odaklanmış Dikkat; Türkiye