Taşköprülüzâde Ahmed Efendi ve Tecvid ilmindeki yeri - Çoban, Sümeyra (My University, 2023)
Kur’ân-ı Kerîm’i Hz. Peygamber’in öğrettiği şekilde okumak için Arapça konuşabilmek veya yazılanı okuyabilmek tek başına yeterli değildir. Onun, Hz. Peygamber’den duyulduğu şekilde okunabilmesi için birtakım kurallar bulunmaktadır. Uygulamada Kur’ân’ın nüzûlüyle başlayan bu kuralların tamamı zamanla tecvid kelimesi ile ifade edilmiştir. İlk dönemlerde hoca-talebe ilişkisi çerçevesinde dilden dile öğretilen tecvid ilmi, hicrî dördüncü asrın başlarında yazılı hale getirilmeye başlanmış ve bu ilme dair günümüze kadar muhtasar-mufassal olarak, nesir-şiir tarzında sayısız eser telif edilmiştir. Bu eserlerden biri de 16. yüzyıl Osmanlı âlimlerinden Taşköprülüzâde’nin, İbnu’l-Cezerî’nin meşhur manzum eseri el-Mukaddimetu’l-Cezeriyye’ye yazdığı Şerhu’l-Mukaddimeti’l-Cezeriyye isimli eseridir. Onun muhalled eserlerinden biri de Osmanlı ilim muhitinin ulaştığı seviyeyi ortaya koyması açısından önemli olan ve tecvid ilmi ile alakalı da önemli bilgiler içeren, ilimler tarihi ve tasnifi niteliğindeki Miftâhu’s-se‘âde’dir. Bu çalışmada dil, tarih, matematik, felsefe gibi ilimlerdeki yetkinliği ile tanınan Taşköprülüzâde’nin, Cezeriyye şârihi olarak ele alınması ve Şerhu’l-Mukaddimeti’l-Cezeriyye’sinin genel hatlarıyla incelenmesi hedeflenmiştir. Ayrıca Taşköprülüzâde’nin bu iki eserinden hareketle tecvid ilminin temel meselelerine dair fikirleri ele alınmış ve bu sahada öne çıkan âlimlerin görüşlerine de yer verilerek Taşköprülüzâde’nin kendisinden önceki âlimlerden ne derece faydalandığı ve sonraki dönem tecvid literatürüne sağladığı katkılar tespit edilmeye çalışılmıştır.

To read the Qur'an as the Prophet taught it, it is not enough to be able to speak Arabic or to read the writing. There are certain rules for its recitation as listened to from the Prophet. In practice, all these rules formed with the revelation of the Qur'an were described with the word tajweed over time. The discipline of tajweed, transferred from language to language in the context of the teacher and student relationship in the early years, began to be written down at the beginning of the fourth century of the Hijri calendar. Until today, countless works on this discipline have been written in prose and poetry styles, in abridged or detailed forms. One of these works is the 16th-century Ottoman scholar Tashkubrizadah's Sharh al-Muqaddimat al-Jazriyya written for İbnu’l-Cezerî’s famous poetic work Sharh al-Muqaddimat al-Jazriyya One of his lasting works is Miftâhu’s-se‘âde, providing a historical classification of scientific disciplines. Important in terms of revealing the level reached by the Ottoman scholarly community, it offers essential information about the discipline of tajweed. Mostly known for his competence in sciences such as language, history, mathematics and philosophy, Tashkubrizadah is introduced in this work as the commentator of al-Jazriyya in an attempt to describe the prominent features of his Sharh al-Muqaddimat al-Jazriyya. In addition, based on Tashkubrizadah's two works, the work includes his ideas on the basic issues of the field of tajweed also provides the opinions of prominent scholars in this field. The aim is to determine the extent to which Tashkubrizadah benefited from the scholars before him and his contributions to the tajwid literature of the ensuing period.
Keywords: Fonetik; İlm-i Kıraat; Kıraat; Kur’an-ı Kerim; Miftah al-sa’adah; Miftâhu’s-se‘âde; Phonetic; Qra’ât; Qur'an; Readings; Sharh al-Muqaddimat al-Jazriyya; Şerhu’l-Mukaddimeti’l-Cezeriyye; Tajweed; Tajwid; Tashkubrizadah; Taşköprülüzâde; Taşköprüzade Ahmed Efendi, 1495-1561; Tecvid