Cemil Meriç’ te Aydın eleştirisi - Özcan, Vedat (My University, 1999)
Cemil Meriç'te Aydın Eleştirisi adını taşıyan bu çalışmada ulaşılmak istenen temel amaç, tarihi süreci de dikkate alarak, Cemil Meriç'in Türk aydınına eleştirel bakışını değerlendirmektir. Aynı zamanda Türk aydınının toplumsal planda işlevini, yaşadığı sorunları, içine düştüğü kavramlar kargaşasını, Türk toplumuyla ilişkilerini, Batılılaşma süreci içinde ortaya koyduğu tavrı, ideolojik yaklaşımlarını ve bunun altında yatan sebepleri Cemil Meriç'in nasıl değerlendirdiğini ele almaktır. Çalışmanın ana iddiası şudur: Cemil Meriç'e göre aydın, Batıda eleştirinin kaynağı olmuşken, Batılı düşünürlerin etkisi altında kalan Türk aydını Tanzimat'tan bu yana genel olarak, Batılı aydın ve düşünürleri tekrarlayan bir rolü benimsemiştir. Aynı biçimde gelenekselliği savunan, bir başka ifade ile muhafazakar Türk aydınları da geleneksel düşünceyi tekrarlayan bir rolü benimsemişlerdir. Bu süreçte de Türk aydını geçmişinden, kültüründen ve halkından kopmuştur. Çalışma beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, giriş, konu seçimi ve amacı, araştırmanın metodu ve araştırmanın planı yer almaktadır. İkinci bölümde, Cemil Meriç'in hayatı ve eserleri ele alınmıştır. Üçüncü bölümde, Cemil Meriç'te Aydın Kavramı ve Aydın Değerlendirmesi bölüm başlığı altında, aydın kavramının sağ, sol ve Türk aydınlarına göre tanımları ile bu tanımlamalara Cemil Meriç'in getirdiği eleştiriler ele alınmıştır. Ayrıca aydının temel görev ve sorumlulukları, Batıda aydının işlevi diğer ele aldığımız konulardır. Batıda Aydının İşlevi başlığı altında tarihi seyrine uygun olarak sofistler, filozoflar, rahipler ve son olarak da entelektüeller ile ilgili olarak Cemil Meriç'in değerlendirmelerini ele aldık. Türk Aydını başlığını taşıyan dördüncü bölümde Osmanlıda Aydın ve Tanzimat Dönemi ve Sonrasında Türk Aydını başlıkları altında genel olarak Türk aydınının özellikle Batı ile olan ilişkileri çerçevesinde Batıya ve Batılı değerlere karşı tutumu üzerinde durulmuştur. Ayrıca bu bölümde Türk aydınının Batı kültür ve değerlerine bakışı ile milli kültüre ve Türk halkına bakışı ayrı başlıklar halinde ele alınmıştır. Dördüncü bölümde ele alınan bir diğer konu da Türk aydının temel sorunlarıdır. Aynı isimli başlık altında Türk aydınının yaşadığı kavramlar kargaşası ele alınmıştır. Bu kavramlar ise irfan-kültür ve medeniyet, İhtilâl-İnkılâp ve devrim, terakki, çağdaşlaşma, hürriyet ve eşitlik kavramlarıdır. Çalışmanın sonucunda ulaşılan bulgular ise aşağıdaki şekildedir: 1. Batı'da aydın hareketi Kutsala tepki çerçevesinde gelişmiştir. 2. Bu özelliği nedeniyle Batı'dan etkilenen Türk aydını da genel olarak kutsalın gelişmeye engel olduğu düşüncesini taşımaktadır. 3. Türk aydının bu tavrı halk ile olan ilişkisinde bir kopuşa neden olmuştur. 4. Gerek Batılı düşünürlerin etkisi altında kalan, gerekse geleneksel düşünceyi taşıyan Türk aydınları tekrardan kurtulamamışlardır. 5. Türk aydınlarının yaşadığı bir sorun kavramlar kargaşasına düşmek ise bir diğer sorun da aralarında diyalog tesis edememeleridir. 6. Kavramlar kargaşasına düşülmesinin sebebi, Türk aydının diline yabancılaşmasıdır. 7. Diyalog eksikliğinin sebebi ise Türk aydınının ideolojik çerçevelerinin dışına çıkamamasıdır. 8. Türk aydını eleştiren, sorgulayan, düşünce üreten bir yapıya sahip olmalıdır. 9. Türk aydını kendi toplumundan geçmişinden, irfanından kopmamalıdır.

The main purpose of this work, which is called Cemil Meriç's Critism of Intellectuals is to assess Cemil Meriç's looking at the Turkısh Intellectuals in a critical way. Also, it aims to look at how Cemil Meriç asesses the role of the Turkısh Intellectual in the socıal plan, his contradiction of concepts, his relationship with his society, his attitude within the westernization process, his ideoligical aproaches and the reasons for this. The work mainly claims this; According to Cemil Meriç, while the ıntellectual in the West has become the source of criticism, The Turkısh Intellectual, who, since Tanzimat period, has been influenced by the western thinkers, generally adopted the role of repeating the Western Intellectual or thinker. During this process too, the Turkısh Intellectual has fallen apart fnom hıs paste, his culture and his people. The work consists of five parte: The first part includes introduction, selection of the topıc and its aim, method and plan of the research. The second part includes the life of Cemil Meriç and his works. The third part includes the criticisms of Cemil Meriç of the definition of ıntellectual by rightwing and liftwing Turkısh Intellectuals under the heading of Cemil Meriç's concept and asessment of ıntellectual . In addition to this, we also deal with the topics as basic duties and responsibilities of the ıntellectual, and duties the rol of the intellectual in the West Under the headıng of Duties of the intellectuals in the West . We also handled the assessments of Cemil Meriç of the sophist, philosophers, priests and lastly Intellectuals durig the historiccal process. In the fourth part that is called The Turkısh Intellectual the attitude of the Turkish Intellectual towards the West and Western Value is discussed under the heading of The Inteleectual during the Ottoman Period and Tanzimat Period and afterwards. Also the attitude of the Turkısh Intellectual towards Western culture and Values together whit national culture and Turkısh People are handled under different headings in this part. In the fourth part, another topıc dealt whith is The Basic Problems of the Turkısh Intellectual. Under the sam heading, the Turkısh Intellectual's contradiction of definition of concepts is dealt with, These concepts are culture (irfan), civilization, rebellien (ihtilal), reformation (inkılâp), revolution (devrim), growth, development, modernization, freedom and equality. The findings attained at the end of this work is as follows: 1. The Intellectual movement in the West has developed around the frame of reaction of the sacred. 2. Due to this feature (characteristic), The Turkısh Intellectual, who has been influenced by the West, generally thinks that sacred is a handicap for development. 3. The attitude of the Turkısh Intellectual has caused him to fall apart from his people. 4. The Turkısh Intellectuals who are both under the influence of Western thinkers and who have tradional notion (ideas) cannot avoid repetition. 5. If one problem that the Turkısh Intellectual is falling into contradiction for concept, the other problem is that they cait constitute a dialogue between themselves. 6. The couse of the Turkısh Intellectuals having a contradiction for concepts, is his being alien (unfamilien) to his own language. 7. The cause of lack of dialogue is the Turkısh Intellectual's not being able to break out of his own ideological frames. 8. The turkısh Intellectual must be able to criticise, inquine and produce new thoughts (ideas). 9. The Turkısh Intellectual shouldn't fall apart from his people, his past and his culture.
Keywords: anı; Biyografi; Sosyologlar; Sosyoloji; Yayıncılar ve kitapçılar