Yusuf ibn Hilal es-Safedî ve Kur’ân yorumu - Adam, Ahmad Mukhtar (My University, 2021)
Yusuf b. Hilal es-Safedî (v. 696/ 1296), Memlük döneminde özellikle hicri yedinci asırda yaşayan en önemli müfessirlerden biridir. Kaleme aldığı Keşfü’l-Esrâr ve Hetkü’l-Estâr adlı eseri de o dönemde ortaya çıkan önemli klasik dirâyet tefsiri eserlerindendir. Safedî’nin söz konusu eserinde, içerisinde bulunduğu muhitte ve yaşadığı Memlük döneminde mevcut olan İzzeddin b. Abdüsselâm (v. 660/ 1262), Kurtubî (v. 671/ 1273), İbnü’l-Müneyyir el-İskenderî (v. 683/ 1284), İbn Teymiyye (v. 728/ 1328) ve Ebu Hayyân el-Endelüsî (v. 745/ 1344) gibi eserleriyle meşhur olan müfessirlerin başvurdukları tefsir yönteminden farklı bir metoda başvurmuştur. Bu da Safedî’nin kaleme aldığı bu eserin tefsir alanında önemli ve kendisinin de ehliyetli ve yetkin bir müfessir olduğunu göstermektedir. Fakat bu eser değerli olmasına rağmen bugüne kadar ilim dünyasına gereği gibi tanıtılmamış, hakkında ciddi anlamda akademik çalışma yok denecek kadar az yapılmıştır. Aynı zamanda eserin ilmî özellikleri bütün boyutlarıyla incelenmiş değildir. İşte bu tez, Safedî’nin ilmî kişiliğini ortaya çıkarmaya, pek çok özgün yönünü detaylı bir şekilde tanıtmaya ve eserde kullanılan tefsir metodunu ele almaya çalışmaktadır. Bu çalışma, bir giriş ve dört bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde, çalışmanın konusu, kapsamı, önemi, amacı, yöntemi ile kaynakları ele alınmaktadır. Birinci bölümde müellifin yaşadığı hicri yedinci asır ve Memlük devletinin siyasi, içtimai, iktisadi, dini, fikri ve ilmî durumuna dair malumat verilmektedir. Ayrıca, Memlük dönemi müfessirleri arasında Safedî’nin yerine de işaret edilmektedir. Müellifin yetişmesi, ilmî kişiliği, mezhebi ve eserleri tanıtılarak “Keşfu’l-Esrâr ve Hetkü’l-Estâr” adlı tefsirinin genel nitelikleri ve kaynaklarından da bu bölümde bahsedilmektedir. Çalışmanın ikinci bölümünde, eserin rivayet, üçüncü bölümünde de dirayet, dördüncü bölümünde ise Kur’ân ilimleri yönündeki nitelikleri örneklerle incelenmektedir.

Yusuf b. Hilāl al-Safadī (d. 696/ 1296) is one of the significant exegetes who lived in the seventh century (A.H) in the Mamluk Sultanate. His work entitled: Kashfu al-Asrār wa Hatku al-Astār is a critical classical tafsir work that emerged during the Mamluk period. In al-Safadī's work in question, a Qur’anic exegesis method that is different from that of famous Mamluk commentators such as Izz al-Din Abdul Aziz bin Abd al-Salam (d. 660/ 1262), al-Qurtubī (d. 671/ 1273), Ibn al-Munayyir al-Iskandarī (d. 683/ 1284), Ibn Taymiyyah (d. 728/ 1328) and Abu Hayyan al-Andalusī (d. 745/ 1344) was used. That indicates that Kashfu al-Asrār wa Hatku al-Astār is crucial tafsir work and that al-Safedī is a competent Mamluk exegete. However, although this work is significant, it has not been critically studied. Thus, there are very few academic studies about it, and at the same time, the main features of the work have not been comprehensively examined in those studies. Therefore, this study introduces Kashfu al-Asrār wa Hatku al-Astār and thoroughly discusses the unique approaches applied by al-Safadī and the main aspects of his book. The study consists of an introduction and four chapters. While the introduction section of the research highlights the topic, scope, importance, purpose, method and sources of the study, the first chapter investigates the political, social, economic, religious, intellectual and scientific situation of the Mamluk Sultanate in the seventh century (A.H). Moreover, the first chapter accounts for the place of al-Safadī among the Mamluk exegetes. It also presents a brief biography of al-Safadī, his school of thought and doctrine, scholarly personality and works. The general characteristics and sources of work of al-Safadī Kashfu al-Asrār wa Hatku al-Astār are also mentioned in the first chapter. The second chapter provides a comprehensive evaluation of Kashfu al-Asrār in terms of the traditional and narration approach of the tafsir (tafsīr bi al-riwayāh/ ma'thur). While the third chapter thorough investigates the work in question in terms of the hypothetical opinion approach of the exegesis (tafsīr bi al-ra'i), the fourth chapter accounts for the sciences of the Qur'an employed by Safadī in his work.
Keywords: Dirayet tefsiri; Hermeneutics; Islam; İslam; Method of Tafsir; Qur'anic sciences; Rivayet tefsiri; Safedî; Tafsīr bi al-ra’i; Tafsīr bi al-riwayāh; Tefsir bilimi; Tefsir Metodu; Ulûmü’l-Kur’an al-Safadī