Türkiye’de müdahaleler ve ekonomik koşullar - Gürkule, Nazan (My University, 2011)
Bu tez Türk siyasal yaşamında demokrasinin askeri müdahalelerle gerek açık gerekse örtülü bir şekilde askıya alınmasının sosyal ve siyasal sebepleri yanısıra, esasen bu müdahalelerin ekonomik nedenlerini inceleyen bir çalışmayı amaçlamaktadır. Bu nedenle bu tez çalışmasında Türkiye’de hemen hemen 10 yılda bir gerçekleşen bu müdahalelerin ekonomik arka planı ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Bu çalışmada kavramsal açıdan askeri müdahaleler ve Türkiye’deki askeri müdahalelerin ekonomik başta olmak üzere; sosyal ve siyasal sebepleri incelenmiştir. Çalışmada ayrıca darbe öncesi ekonomik ortam incelenerek müdahalelerin ekonomik nedenlerinin olup olmadığı sorusuna cevap aranmıştır. Çalışmada ekonomik göstergelerle darbeler arasındaki en önemli ilişki “yurtiçi tasarruflarla sabit sermaye arasındaki fark” ile kurulmuştur. Ayrıca 1960 müdahalesine gelen süreçte Türkiye’nin tarım ülkesi olma yolunda ilerlerken karşılaştığı sermaye kıtlığı sorunu, ABD ile ilişkilerinin bozulması ve Sovyetlerle kurulan ekonomik ilişkilerin 60 müdahalesine nasıl zemin hazırladığı görülmüştür. 12 Mart 1971 muhtırası ve 1980 müdahaleleri de bu iddia çerçevesinde izah edilirken, Türkiye’nin Kıbrıs sorunu, ambargolar, ABD’nin ekonomik sıkıntılarının etkilerinin (Keynesyen anlayışın iflası) ve petrol krizinin, sermaye yetersizliği ile birleşip 1980 müdahalesine nasıl gelindiği gözlemlenmek istenmiştir. Çalışma askeri müdahaleler sonrasında alınan ekonomik önlemlerin neler olduğunu incelemiştir. Bu kapsamda müdahalelerin ekonomik nedenleri ve sonuçları arasında bir bağ kurulmak istenmiştir. 80 müdahalesi sonucu alınan 24 Ocak 1980 kararlarıyla bazı alanlardaki kısmi gelişmelere ve iyileşmelere karşılık ekonominin kurumsal yapısında hedeflenen değişimler gerçekleştirilememiş, ekonomik istikrarsızlığın yapısal nedenleri ortadan kaldırılamamıştır. Bu süreçleri tamamlamak için ayrıca güncel bir yaklaşım olması bakımından müdahalelerin Avrupa Birliği ile Türkiye arasındaki ilişkileri nasıl etkilediğine cevap aramıştır.

Bu tez Türk siyasal yaşamında demokrasinin askeri müdahalelerle gerek açık gerekse örtülü bir şekilde askıya alınmasının sosyal ve siyasal sebepleri yanısıra, esasen bu müdahalelerin ekonomik nedenlerini inceleyen bir çalışmayı amaçlamaktadır. Bu nedenle bu tez çalışmasında Türkiye’de hemen hemen 10 yılda bir gerçekleşen bu müdahalelerin ekonomik arka planı ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Bu çalışmada kavramsal açıdan askeri müdahaleler ve Türkiye’deki askeri müdahalelerin ekonomik başta olmak üzere; sosyal ve siyasal sebepleri incelenmiştir. Çalışmada ayrıca darbe öncesi ekonomik ortam incelenerek müdahalelerin ekonomik nedenlerinin olup olmadığı sorusuna cevap aranmıştır. Çalışmada ekonomik göstergelerle darbeler arasındaki en önemli ilişki “yurtiçi tasarruflarla sabit sermaye arasındaki fark” ile kurulmuştur. Ayrıca 1960 müdahalesine gelen süreçte Türkiye’nin tarım ülkesi olma yolunda ilerlerken karşılaştığı sermaye kıtlığı sorunu, ABD ile ilişkilerinin bozulması ve Sovyetlerle kurulan ekonomik ilişkilerin 60 müdahalesine nasıl zemin hazırladığı görülmüştür. 12 Mart 1971 muhtırası ve 1980 müdahaleleri de bu iddia çerçevesinde izah edilirken, Türkiye’nin Kıbrıs sorunu, ambargolar, ABD’nin ekonomik sıkıntılarının etkilerinin (Keynesyen anlayışın iflası) ve petrol krizinin, sermaye yetersizliği ile birleşip 1980 müdahalesine nasıl gelindiği gözlemlenmek istenmiştir. Çalışma askeri müdahaleler sonrasında alınan ekonomik önlemlerin neler olduğunu incelemiştir. Bu kapsamda müdahalelerin ekonomik nedenleri ve sonuçları arasında bir bağ kurulmak istenmiştir. 80 müdahalesi sonucu alınan 24 Ocak 1980 kararlarıyla bazı alanlardaki kısmi gelişmelere ve iyileşmelere karşılık ekonominin kurumsal yapısında hedeflenen değişimler gerçekleştirilememiş, ekonomik istikrarsızlığın yapısal nedenleri ortadan kaldırılamamıştır. Bu süreçleri tamamlamak için ayrıca güncel bir yaklaşım olması bakımından müdahalelerin Avrupa Birliği ile Türkiye arasındaki ilişkileri nasıl etkilediğine cevap aramıştır. This thesis aims to examine social and political reasons of the suspension of democracy in Turkish political life by both open and covered military interventions. Therefore, in the thesis, it is tried to expose economic backgrounds of these interventions which were happened almost every 10 years in Turkey. In this study, the conceptual aspects of military interventions and particularly economical, social and political reasons of the military interventions in Turkey were examined. In the study, it was also sought to answer the question, if the interventions had economic reasons by examining economic atmosphere before the interventions. In the study, the most important relationship between economic indicators and interventions was established by “the difference between domestic savings and fixed capital”. In addition, it was understood how Turkey’s capital shortage problem on the progress towards becoming an agricultural country, souring relations with the USA and forming economical relations with the USSR prepared the way for the intervention in 1960. While the memorandum of 12 March 1971 and the intervention of 1980 are explained within the framework of this claim, it was intended to observe how Cyprus problem, embargoes, affects of USA’s economic problems (failure of Keynesian approach) and oil crisis combined with the lack of capital and concluded as the intervention of 1980. The study examined which economic measures were taken after military interventions. In this context, it was intended to establish a link between economical reasons and conclusions of the interventions. Despite partial developments and improvements in some areas by the decisions of 24 January 1980 after the intervention of 1980, targeted changes in instituonal structure of economy were not realized, and structural reasons of economical instability were not abolished. To complete these processes and additionally with its current approach profile, it was looked for answer to how interventions affected relations between European Union and Turkey
Keywords: Ekonomi_Türkiye