Uluslararası hukukta kuvvetler statüsü anlaşmaları - Kul, Muhammet Celal (My University, 2019)
ÖZKuvvetler statüsü anlaşmaları genellikle bir devlete ait kuvvetler bir başka devlete gönderildiğinde akdedilir. Kuvvetler statüsü anlaşmaları umumiyetle iki taraflı olarak formüle edilseler de çeşitli isim (anlaşma muhtırası gibi) veya şekillerde (nota teatisi gibi) yapılabilirler. NATO Kuvvetler Statüsü Anlaşması gibi çok taraflı kuvvetler statüsü anlaşması yapmak da mümkündür. Kuvvetler statüsü anlaşmaları askerî yardım veya müşterek savunma anlaşmaları olmadıkları gibi bir kuvvetin misyonunu tarif etmek mecburiyetinde de değildirler. Kuvvetler statüsü anlaşmaları bir devlete, bir diğer devlet ülkesinde asker bulundurma hakkı (ius ad praesentiam) tanımak için yapılan andlaşmalardan farklıdırlar. Bilakis, kuvvetler statüsü anlaşmaları, kabul eden devlet ülkesinde bulunan yabancı devlet askerlerinin hukukî statülerini (ius in praesentia) belirlemek için akdedilirler. Bu çalışma, iki taraflı ve çok taraflı kuvvetler statüsü anlaşmalarını incelemektedir. Bu kapsamda NATO Kuvvetler Statüsü Anlaşması rejimi ve ikili kuvvetler statüsü anlaşmalarına ilişkin (Almanya, Amerika Birleşik Devletleri, Japonya, Türkiye, Güney Kore vs.) konulara yer verilmiştir. Son olarak, BM Barışı Koruma Operasyonlarında görev alan personelin statüsü ve Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin kuvvetler üzerindeki yargı yetkisi ele alınmıştır.İÇİNDEKİLERÖZiABSTRACTiiKISALTMALARiiiİÇİNDEKİLERv1. GİRİŞ12. TERİMSEL OLARAK KUVVETLER STATÜSÜ ANLAŞMALARI33. KUVVETLER STATÜSÜ ANLAŞMALARININ TARİHÇESİ74. KUVVETLER STATÜSÜ ANLAŞMALARININ ŞEKLİ, ANDLAŞMALAR HUKUKUNDAKİ YERİ VE UYGULANACAK HUKUK135. KUVVETLER STATÜSÜ ANLAŞMALARININ KONUSU, İÇERİĞİ VE TEMEL KAVRAMLAR185.1. Gönderen Devlet205.2. Kabul Eden Devlet205.3. Gönderen Devletin Askerî Makamları216. KUZEY ATLANTİK ANDLAŞMASI ÖRGÜTÜ (NATO)227. AVRUPA ORDUSU KURMA PROJESİ (PESCO) VE NATO’NUN GELECEĞİ258. NATO KUVVETLER STATÜSÜ ANLAŞMASI’NDA YETKİ288.1. NATO KSA’da Yer Bakımından Yetki288.2. NATO KSA’da Zaman Bakımından Yetki328.3. NATO KSA’da Kişi Bakımından Yetki348.3.1 Kuvvet348.3.2. Sivil Unsur458.3.3. Yakın548.3.4. Özel Askerî Şirket ve Müteahhit Firma Çalışanlarının Hukukî Statüsü598.3.5. Özel Askerî Şirket Çalışanları Hep Sivil mi Kalır?618.4. Yargı Yetkisinin Devletler Arasında Taksimi Meselesi658.5. NATO KSA’da Yetkiye İlişkin Genel Prensipler678.6. NATO KSA’ya Göre Münhasır Yetki708.6.1. Gönderen Devletin Münhasır Yetkisi708.6.2. Kabul Eden Devletin Münhasır Yetkisi748.7. Mütedahil Yetki758.7.1. Gönderen Devletin Rüçhanlı (Öncelikli) Yetkisi768.7.2. Kabul Eden Devletin Rüçhanlı (Öncelikli) Yetkisi878.8. Rüçhaniyet Hakkından Feragat ve Hukukî Neticesi888.9. NATO KSA’da Adil Yargılanma Teminatları929. NATO KUVVETLER STATÜSÜ ANLAŞMASINDA TAZMİNAT REJİMİ949.1. Devletlerarası Tazminat Talepleri949.1.1. Devletlerin Askerî Mülkleri Hakkında Tazminat Talepleri949.1.2. Devletlerin Gayrı-askerî Mülkleri Hakkında Tazminat Talepleri999.2. Şahsî Tazminat Talepleri1019.2.1. Görev Statüsü Kapsamında Şahsî Tazminat Talepleri1019.2.2. Görev Statüsü Dışındaki Şahsî Tazminat Talepleri (Cemile Ödemesi, Ex Gratia Payment)10410. NATO KSA’DA YER ALAN DİĞER HÜKÜMLER10610.1. Kabul Eden Devletin İç Hukukuna Saygı Gösterme Kuralı10610.2. Kabul Eden Devlet Ülkesine Giriş-Çıkışlar11010.3. İstenmeyen Kişi İlan Etme ve Sınırdışı etme Kararı11410.4. Motorlu Vasıtalar ve Sürücü Belgeleri11610.5. Üniformaların ve Sivil Kıyafetlerin Giyilmesi11910.6. Silah Taşıma ve Bulundurma12110.7. Kuvvet (Zor) Kullanma Yetkisi12310.8. Meşru Müdafaa12411. ÇEŞİTLİ DEVLETLER VE ULUSLARARASI ÖRGÜTLERİN AKDETTİKLERİ KUVVETLER STATÜSÜ ANLAŞMALARI12711.1. Afganistan12711.2. Almanya13111.2.1. Bonn Kuvvetler Statüsü Anlaşması13211.2.2. 1954 Federal Almanya Kuvvet Bulundurma Konvansiyonu13511.2.3. German Supplementary Agreement (Alman Munzam Anlaşması)13611.3. Amerika Birleşik Devletleri13811.4. Irak14111.4.1. Çöl Fırtınası Operasyonu ve Kuvvetler Statüsü Anlaşmaları14111.4.2. Irak’ın İşgali ve İşgal Otoritesinin 17 Nolu Emirnamesi14211.4.3. Özel Askeri Şirketler ve Blackwater Olayı14311.4.4. İşgal Emirnamesinin İlgası ve Yeni Kuvvetler Statüsü Anlaşması Rejimi14711.5. Japonya15211.5.1. Japon Yayılmacılığından Kayıtsız Şartsız Teslime Giden Yol15211.5.2. Japonya’nın Kayıtsız Şartsız Teslimi ve İşgal İdaresinin Kurulması15511.5.3. Japonya’da İşgal İdaresinin Sona Ermesi ve Kuvvetler Statüsü Anlaşmaları15611.5.4. Japon-ABD Uygulamasından Örnek Vakalar16211.6. Güney Kore16411.6.1. Paylaşılamayan Kore Ülkesi: Rus-Japon Harbi ve Kore Üzerinde Japon Sömürge İdaresi16411.6.2. Kore’de İki Ayrı Devletin Kurulması16611.6.3. Kore-ABD Uygulama Anlaşması16611.6.4. Kore Savaşı, Kuvvetler Statüsü Anlaşmaları ve Örnek Vakalar16711.6.5. Güney Kore-ABD Uygulamasında Adil Yargılanma Teminatları17711.7. Çin17911.7.1. Çin Cumhuriyeti ve Kuvvetler Statüsü Anlaşmaları18011.7.2. Çin Halk Cumhuriyeti’nin ABD Tarafından Tanınması ve ÇC-ABD KSA’nın Yürürlükten Kalkması18811.8. Türkiye19011.8.1 Asker Gönderen Devlet Olarak Türkiye19011.8.2. Asker Kabul Eden Devlet Olarak Türkiye: Türk Topraklarındaki ABD Askerleri Örneği19811.9. Kıbrıs Adası23911.9.1. 1960 Tarihli Kıbrıs Kuvvetler Statüsü Anlaşması Rejimi24011.9.2. Kıbrıs KSA’nın Değişen Vakalar Karşısında İmtihanı24511.9.3. Kıbrıs Cumhuriyeti’nin Kurulmasının Doğurduğu Kuvvetler Statüsü Meseleleri24911.10. Suriye25111.11. Libya25311.12. Birleşmiş Milletler Teşkilatı25911.12.1. BM Barışı Koruma Operasyonu Mensuplarının Durumu Hakkında Cari Olacak Pozitif Uluslararası Hukuk Kuralları26411.12.2. Birleşmiş Milletler Model Kuvvetler Statüsü Anlaşması26611.12.3. Bir Kuvvetler Statüsü Anlaşmasının Yokluğunda BM Kuvvetlerinin Statüsü27211.12.4. BM Model Katkı Anlaşması (UN Model Contribution Agreement)27511.12.5. BM Barışı Koruma Operasyonu Mensuplarının Uluslararası Hukuka Göre Bağışıklığı27712. MEVCUT ULUSLARARASI VESİKALARA ATIFLA KUVVETLERİN STATÜSÜNÜ BELİRLEMEK28112.1. BM Görevdeki Uzmanlar Statüsü (Experts on Mission Status)28112.2. Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi’ndeki İdari ve Teknik Personel Statüsü (Administrative and Technical Status)28312.2.1. Ceza ve Hukuk Davaları Bakımından Bağışıklık28412.2.2. Sosyal Güvenlik ile İlgili Hükümler28712.2.3. Vergi ve Resimlere dair Hükümler28812.2.4. Kamu Hizmeti ve Askerî Tekalif ile İlgili Hükümler28913. ULUSLARARASI CEZA MAHKEMESİ VE KUVVETLER STATÜSÜ ANLAŞMALARI29013.1. Uluslararası Ceza Mahkemesi ve Yargı Yetkisi29013.2. Roma Statüsü’ne Taraf Olmayan Devletlerin UCM Hakkında Kaygı ve Tutumları292SONUÇ297EKLER3031. Kuzey Atlantik Andlaşması3032. Yunanistan ile Türkiye’nin Kuzey Atlantik Andlaşmasına Katılmasına Dair Protokol3063. Agreement between the Parties to the North Atlantic Treaty regarding the Status of their Forces3074. Convention entre les Etats parties au Traité de l'Atlantique Nord sur le statut de leurs forces3225. Kuzey Atlantik Antlaşmasına Taraf Devletler arasında, Kuvvetlerin Statüsüne dair Sözleşme3376. 6375 Sayılı kanunla tasdik edilen “Kuzey Atlântik Antlaşmasına Taraf Devletler arasında Kuvvetlerinin Statüsüne dair Sözleşme”nin VII nci maddesinin 3a(ii) bendi ile VIII nci maddesinin tatbik ve tadiline dair Kanun3517. Görev Belgesine İlişkin 24.09.1968 Tarihli Notalar3528. Birleşmiş Milletlerin Ayrıcalık ve Muafiyetlerine Daîr Sözleşme357KAYNAKÇA365

ABSTRACTStatus of forces agreements (SOFAs) are usually concluded when a State sends its troops to a foreign country. SOFAs mostly are bilateral agreements however they might take different forms such as “exchange of notes”, or names as in “memorandum of understandings”. Moreover, they might be formulated as multilateral agreements as in the example of NATO SOFA. Status of forces agreements are neither military assistance agreements nor do they necessarily prescribe the mandate of a force. A State’s right to station its forces in another country, which is referred to as ius ad praesentiam, is not prescribed by a SOFA. To the contrary, SOFAs regulate the legal status of the forces while in a receiving State (ius in praesentia). This study aims to analyse bilateral and multilateral examples of SOFAs. To that end, the study starts the regime of NATO SOFA, bilateral SOFA experiences of States (i.e.: Afghanistan, Germany, Turkey, Japan, South Korea, the USA etc. with other States). Finally, status of UN peacekeepers is handled followed by the jurisdiction of International Criminal Court over foreign military personnel. TABLE OF CONTENTSABSTRACT (IN TURKISH)iABSTRACTiiABBREVIATIONSiiiTABLE OF CONTENTSv1. INTRODUCTION12. THE CONCEPT OF STATUS OF FORCES AGREEMENTS33. HISTORY OF STATUS OF FORCES AGREEMENTS74. THE FORM OF STATUS OF FORCES AGREEMENTS AND APPLICABLE LAW135. CONTENTS OF STATUS OF FORCES AGREEMENTS AND BASIC CONCEPTS185.1. Sending State205.2. Receiving State (Accepting or Host State)205.3. Military Authorities of the Sending State216. North Atlantic Treaty Organization (NATO)227. The Future of NATO and PESCO258. Jurisdiction under NATO SOFA288.1. Jurisdictin Ratione Loci288.2. Jurisdictin Ratione Personae328.3. Jurisdictin Ratione Temporis348.3.1 Force348.3.2. Civilian Component458.3.3. Dependent548.3.4. Status of Personnel of Private Military Companies598.3.5. Does the Personnel of Private Military Companies Always Remain as Civilian?618.4. The Distribution of Jurisdiction between States658.5. General Principles Governing Jurisdiction in NATO SOFA678.6. Exclusive Jurisdiction under NATO SOFA708.6.1. Exclusive Jurisdiction of Sending State708.6.2. Exclusive Jurisdiction of Receiving State748.7. Concurrent Jurisdiction758.7.1. Primary Jurisdiction of Sending State768.7.2. Primary Jurisdiction of Receiving State878.8. Waiver of Primary Jurisdiction and its Legal Consequence888.9. Fair Trial Guarantees under NATO SOFA929. THE REGIME OF COMPENSATION UNDER NATO SOFA9410. OTHER PROVISIONS OF NATO SOFA10611. BILATERAL AND MULTILATERAL EXAMPLES OF SOFAs12711.1. Afghanistan12711.2. Germany13111.3. United States13811.4. Iraq14111.5. Japan15211.6. South Korea16411.7. China17911.8. Turkey19011.9. Island of Cyprus23911.10. Syria25111.11. Libya25311.12. United Nations25912. DEFINING STATUS OF FORCES WITH REFERENCE TO INTERNATIONAL LEGAL DOCUMENTS28112.1. Experts on Mission Status28112.2. Administrative and Technical Status28313. THE INTERNATIONAL CRIMINAL COURT AND STATUS OF FORCES AGREEMENTS290CONCLUSION297ANNEXES303REFERENCES365
Keywords: ayrıcalık ve bağışıklıklar; BM Barış Gücü mensuplarının hukukî durumu; concurrent jurisdiction; exclusive jurisdiction; görev statüsü; International law; immunities and privileges; Jurisdiction of ICC over military personnel; Kamu hukuku; KSA; Kuvvetler statüsü anlaşmaları; kuvvetlerin durumuna dair anlaşmalar; münhasır yargı yetkisi; mütedahil yetki; official duty status; primary jurisdiction; Public law; rüçhanlı (öncelikli) yargı yetkisi; SOFA; SOFAs; status of UN peacekeepers; UCM’nin yabancı askerler üzerindeki yargı yetkisi Status of forces agreements; Uluslararası hukuk; waiver of jurisdiction; yargı yetkisinden feragat