Osmanlı mimarisinde ampir üslûbu - Bal, Tuğba (My University, 2024)
Osmanlı sanatında Batılılaşma dönemi mimarisi, XVI. yüzyıla değin olgunlaşarak gelişen klasik Osmanlı mimarisi ile eski usul ve motiflere dönüşün başladığı ulusal mimari akımı arasındaki dönemi kapsamaktadır. Osmanlı Ampir üslûbunun menşei olarak gösterebileceğimiz Avrupa Neo-klasik sanat akımı görsel sanatlardan mimariye pek çok alana tesir etmiştir. Osmanlı Devleti askeri ve politik alanda Avrupa ile yakın temaslarda bulunduğu dönemde sosyal ve kültürel çevre de bu yenileşme faaliyetlerine kayıtsız kalamamıştır. Batılılaşma sürecinde Rokoko, Barok gibi sanat üslûpları Avrupa’da ortaya çıkışından bir müddet sonra Osmanlı sanatına girmiştir. Empiré üslûbu da bu sürecin devamında Fransa ile siyasi, askeri etkileşimin sonucunda bir güç göstergesi olarak mimaride uygulama alanı bulmuştur. Esasında Avrupa’da Neo-klasik hareket Antik Yunan ve Roma mirasına öykünen bir çabanın sonucunda ortaya çıkmıştır. Literatürde Empiré diye adlandırılan üslûp ise Fransa’da Napoleon dönemi sanatının bir yorumu olarak karşımıza çıkmaktadır. Napoleon’un istediği üzerine mimarları tarafından bizzat oluşturulan tasarımlar, kaynağını Mısır Seferi ve Antik Roma’dan almıştır. Bu sebeple Fransız Empiré üslûbunun seçmeci bir üslûpla teşekkül ettiği söylenebilir. Osmanlı sanatına, Napoleon’un çağdaşı olan Sultan III. Selim döneminde giren bu üslûp, Sultan II. Mahmud döneminde Osmanlı Ampir Üslûbu olarak nitelenebilecek kendine has tavır geliştirmiş ve etkileri II. Abdülhamid dönemine dek hissedilmiştir. Çalışmamızda Osmanlı mimarisinde XVIII. ve XIX. yüzyıllarında mimari ve tezyini unsurlarda yaygın olarak uygulanmış olan Osmanlı Ampir üslûbu incelenmiştir. Bu üslûbun cami, saray, yalı, kasır, köşk, türbe, sebil, çeşme, mektep, hükümet konağı yapılarıyla beraber askerî mimaride karşılaşılan kışla ve karakolhane yapılarında uygulandığı görülmüştür. Bu üslûpta incelemeye tabi tuttuğumuz yapıların ekserisi İstanbul olmak üzere Konya, İzmir’de görülmüş ayrıca hükümet konaklarının vilayet merkezlerinin pek çoğunda olması sebebiyle özgün yapısını koruyanlardan Samsun, Muğla, İzmir, Konya illerinde bulunanlar seçilmiştir. Tespit edilen yapılar mimari plan tipi, malzeme- teknik, cephe düzeni ve tezyini özellikleri bağlamında değerlendirmeye tabi tutulmuştur.

Westernization period architecture in Ottoman art covers the period between the Classical Ottoman architecture, which developed and matured until the XVI century, and the Ottoman National architecture, where the return to old practices and motifs began. The European Neoclassical art movement, which we can show as the origin of the Ottoman Empire style, has influenced many areas from visual arts to architecture. At the time when the Ottoman State was in close contact with Europe in the military and political field, the socio- cultural environment could not remain indifferent to these renewal activities. In the process of westernization, art styles such as Rococo and Baroque entered Ottoman art a while after their appearance in Europe. The Empire style found application in architecture as a result of political and military interaction with France. In fact, the Neoclassical movement in Europe was the result of an effort emulating the ancient Greek and Roman heritage. The style, called Empire in the literature, appears as an interpretation of Napoleon period art in France. The designs created by the architects themselves at the request of Napoleon were sourced from the Egyptian Expedition and Ancient Rome. For this reason, it can be said that the French Empire style is formed with a selective style. To Ottoman art, Napoleon's contemporary Sultan III. This style, which entered during the Selim period, was Sultan II. During the Mahmud period, he developed his own attitude that could be described as the Ottoman Empire Style and its effects II. It was felt until the time of Abdulhamid In our study, the Ottoman Empire style, which was widely applied in architectural and thesis elements in Ottoman architecture in the XVIII and XIX centuries, was examined. This style was applied in the barracks and police stations encountered in military architecture along with the structures of mosques, palaces, stables, pavilions, shrines, fountains, fountains, government mansions. In this style, the majority of the structures we subject to examination were seen in Konya, Izmir, Istanbul, and the people who were in Samsun, Mugla, Izmir, Konya provinces who preserved their original structure due to the fact that government hosts were in many of the provincial centers were selected. The detected structures were evaluated in the context of architectural plan type, material and technique, facade layout and thesis.
Keywords: 19 yy; 19th century; Ampir; Architecture; Architecture, Ottoman; century; Mimari; Mimari, Osmanlı; Osmanlı; Ottoman; Style; Üslûp; XIX; yüzyıl Empire