Muhammed Sabbân ve belagate dair görüşleri - Harman, Ahmet (My University, 2021)
Osmanlı dönemi Arap dili ve edebiyatı tarihi açısından önceki dönemlerenazaran yeterince araştırılmamış bir dönemdir. Araştırılmamış olmasının yanında menfibirtakım söylemlere de maruz kalmıştır. Bu dönem özellikle Arap dili ilimleri noktasındaciddi anlamda araştırılmayı beklemektedir. Bu çerçevede özellikle Mısır topraklarıOsmanlı’nın hem toplum hem de devlet bazında Arap coğrafyasına karşı duruşunu gözlerönüne serebilecek ve menfi söylemleri boşa çıkarabilecek bir coğrafyadır. Osmanlıdönemi Emevî, Abbasî dönemi gibi erken dönemlere nazaran az sayıda eserin ortayakonulduğu bir dönemdir ancak bu, Osmanlı döneminde orijinal eserlerin telif edilmediğianlamına gelmemektedir.Osmanlı’nın Mısır’daki son dönemlerinde yaşamış olan Sabbân, Arap dilininpek çok sahasında müstakil ve şerh-hâşiye türünde eserler ortaya koymuş; ancak bununyanında astronomi, hadis, mantık, fıkıh usulü gibi alanlarda da eserler telif etmeksuretiyle çok yönlü bir kişiliğe sahip olduğunu gözler önüne sermiştir. Mecaza dairgörüşlerini ele aldığımız bu çalışmamızda Sabbân’ın belâgate dair üç eseri kaynak olarakkullanılmıştır. Sabbân’ın mecazı ele alırken en çok kullandığı kavramlardan biri tevilkavramıdır. Sabbân mecazın aslında bir tevil faaliyeti olduğu üzerinde durmuş bunun yanısıra mecazın teville yalandan ayrıldığını ifade etmiştir.Sabbân’ın mecaza ilişkin üzerinde durduğu bir diğer husus da mecazî ifadelerinvaz‘ı meselesidir. Sabbân bu konuda Teftâzânî’nin görüşünü benimseyerek mecazlarınnev‘î vaz‘la mevzu olduğunu ifade etmiş; buna ilaveten vaz‘ ın farklı bir taksimi olanvaz‘ı tevilî ile vaz‘ edildiği meselesi üzerinde durmuştur.

The Ottoman era is a period that has not been sufficiently researched comparedto previous periods. In addition to not being researched, it has also been exposed to somenegative discourses. This period is waiting to be investigated solemnly, especially interms of Arabic language sciences. In this context, especially the lands of Egypt aregeography that can reveal the stance of the Ottomans against the Arab geography bothbased on society and the state and can nullify negative discourses. The Ottoman stage isa cycle in which fewer works were produced compared to early periods such as theUmayyad and Abbasid periods, but this does not mean that the original works were notcopyrighted in the Ottoman era.Sabbân, who lived in the last periods of the Ottoman Empire in Egypt, producedworks in the form of detached and annotation-annotation in many fields of the Arabiclanguage; however, he also revealed that he has a versatile personality by compilingworks in fields such as astronomy, hadith, logic, and Islamic law . In this study, in whichwe discuss his views on metaphor, three of Sabbân's works on rhetoric have been used asa source. One of the concepts that Sabbân uses most when dealing with metaphor is theconcept of tawîl. Sabbân emphasized that metaphor is an activity of ta’wîl, besides, hestated that metaphor differs from lie by ta’wîlAnother issue that Sabbân emphasizes on metaphor is the issue of the status ofmetaphorical expressions. Sabbân adopted Teftâzânî's view on this issue and stated thatmetaphors are a generic issue; In addition to this, he focused on the issue that vaz‘ ispreached with a different division of vaz‘ ta’wîlî
Keywords: Arabic language; Arap dili; Belâgat; Egypt; Islam; İslam; Mecaz; Metaphor; Mısır Muhammed Sabbân; Muhammed Sabbân; Osmanlı; Ottoman; Rhetoric