Usul-i fıkıh literatüründe taklit kavramının analizi - Tuncay, Zeynep (My University, 2023)
“Usûl-i fıkıh Literatüründe Taklit Kavramının Analizi” adlı çalışmada, Allah’ı bilme, O’na iman etme ve diğer usûlü’d-dîn meselelerinde taklidin hükmü ve anılan konularda nazar ve istidlalde bulunmanın hükmü beyan edilerek usûlü’d-dîn ve fürû‘ alanında “taklit” konusu irdelenmektedir. Öte yandan tezimizde taklit yoluyla İslam’a giren mukallit kimselere mümin denilir mi denilmez mi konusu incelenmek suretiyle mukallit kimselerin imanı konusunun hükmü açıklanmaktadır. Avam kimseler ve içtihat derecesine ulaşmamış âlimlerin dinin fürû‘ meselelerinde müçtehitlerden fetva alarak onları taklit etmesi mi veya bizzat kendileri mi içtihat etmeleri vaciptir? Çalışmamızda tüm bu meseleler ilmî bir metotla ele alınmış olup konuyla ilgili mezheplerin görüşlerine kaynaklarına başvurarak tüme varım ile mezhepler arasında karşılaştırmalı ve objektif bir şekilde çözümleme yöntemi ile analiz edilmiş ve bunlardan delilleri güçlü olan görüş tercih edilmiştir. Çalışmanın amacını gerçekleştirmek için konunun tüm yönlerini kapsayacak uygun bir plan dâhilinde araştırmacının hareket etmesi gerekmektedir. Birinci bölümde taklidin tanımı, ortaya çıkışı, önemi, taklit ile ittiba‘ arasındaki farka değinilmiştir. İkinci bölümde usûlü’d-dîn alanında nazar ve taklidin hükmü, mukallidin imanı konusunun yansıra dinin fürû‘ alanında içtihat ve taklidin hükümleri irdelenmiştir. Yapılan araştırmalardan sonra ilim ehlinin usûlü’d-dîn meselelerinde ihtilaf ettiği sonucuna ulaşılmıştır. Bir grup ulama, usûlü’d-dîn meselelerinde taklit etmeyi vacip görerek mezkûr konularda mukallidin taklit yoluyla iman etmesinin sahih olduğunu düşünmektedir. Cumhur ulamasına göre ise avam veya müçtehid olan kimselerin usûlü’d-dîn meselelerinde taklit etmesini caiz görmez iken aynı cumhur ulaması mukallidin imanı noktasında ise ihtilaf etmiştir. Mutezile ekolüne göre usûlü’d-dîn meselelerinde mukkallidin imanı sahih değil iken Eş‘arî ve Mâtürîdî ekolleri ise anılan durumda mukkallidin imanının sahih olduğunu ancak nazarı terk etmesi nedeniyle günahkâr olacağı konusunda ittifak etmiştir. Dinin fürû‘ meselelerinde bir grup ulama içtihat etmeyi vacip, taklit etmeyi caiz görmezken diğer bir takım âlim ise mezkûr meselelerde içtihat etmeyi caiz görmemektedir. Cübbâî sadece içtihat etmenin caiz olduğu fürû‘ meselelerinde taklit etmenin caiz olduğunu savunurken fukaha ve mütekellimin cumhuru ise avam olan kimsenin dinin tüm fürû‘ meselelerinde müçtehit olan kimseyi taklit etmesini vacip olduğunu savunmaktadır.

In this study named “The Analysis of the Concept of Taqlid (Imitation) in Usul al-Fiqh Literature”, the ruling of taqlid in knowing Allah, believing in Him and other usul al-din issues and the subject of taqlid is examined in the field of usul al-din and furu al-din by stating the ruling of using the nazar and istidlal in the aforementioned issues. On the other hand, in our thesis, the ruling of the belief of muqallites is explained by examining the question of whether muqallids who entered Islam through taqlid are called believers or not. Is it wajib (obligatory) for the common people and the scholars who have not reached the level of ijtihad to imitate (taqlid) mujtahids by obtaining fatwas from mujtahids or to make ijtihad themselves? In our study, all these issues were handled with a scientific method, and the opinions of the relevant madhhabs (schools of Islamic Jurisprudence) were analyzed by induction and a comparative and objective analysis method between the madhhabs, and the opinion with strong evidence was preferred. In order to accomplish the purpose of the study, the researcher must act within an appropriate plan that will cover all aspects of the subject. In the first chapter of the study, the definition of taqlid, its emergence, importance, the difference between taqlid and ittiba are mentioned. In the second chapter, the ruling of the nazar and taqlid in the field of usul al-din, the belief of the muqallid, as well as the provisions of ijtihad and taqlid in the field of furu of religion are examined. After the research, it was concluded that the ulama (scholars having deep knowledge of fiqh) disagreed on the issues of usul al-din. A group ulama consider it wajib to imitate in matters of usul al-din, and think that it is sahih (valid) for the muqallid to believe by taqlid in the aforementioned issues. According to the jumhur al-ulama (majority of scholars), while it is not permissible for the commoners or mujtahids to imitate them in matters of usul al-din, the same ulama differed on the belief of the muqallid. According to the Mutezile school, while the muqallid's faith is not sahih in the matters of usulu al-din, the Ashari and Maturidi theological schools have agreed that the muqallid's faith is sahih in the aforementioned situation, but that he will be sinful because he abandons the nazar. While a group of scholars consider it obligatory to execise ijtihad and do not consider taqlid permissible on the furu matters of religion, some scholars do not consider it permissible to execise ijtihad on the aforementioned issues. While Jubbai argues that it is permissible to imitate only in matters of furu where ijtihad is permissible, the majority of fuqaha and mutakallimin argue that it is obligatory for a commoner to imitate a mujtahid in all furu matters of religion .
Keywords: ‘amî; ami; din; Fıkıh; Fıqh; furu; fürû‘; hüküm; imitation; istidlal; mujtahid; müçtehit; nazar; religion; ruling; taklit; taqlid; usul; usûl; Usul-i fıkıh