Kızıl, Tuva müzesi yenisey yazıtları (metin-dizin) - Serin, Selda (My University, 2012)
Tarihi Türk Şiveleri sıralamasına göre Eski Türkçe sahasında yer alan Yenisey Yazıtları üzerinde yapılan bu çalışma “Kızıl, Tuva Müzesi Yenisey Yazıtları” olarak sınırlandırılmıştır. Tez; giriş, Yenisey Yazıtları ile ilgili daha önce yapılan çalışmalar, yazıt ve çizim fotoğrafları, harf çevrimi, çeviri yazı, anlamlandırma önerileri ile yazıtlardaki ifadelerin incelemesinden oluşan metin bölümü ve dizin çalışmasından oluşmaktadır. Giriş bölümünde Yenisey Yazıtları’nın nerede yer aldığı, ne zaman yazıldığı hakkında bilgi verilerek yazıtlarda kullanılan alfabenin tarihçesi konusundaki görüşlere yer verilmiştir. Yazıtların keşfinden, üzerinde yapılan uluslararası çalışmalardan, yeni bulunan yazıtlardan da bahsedilerek, tezi hazırlamaktaki amacımız ve yöntemimiz ortaya konmuştur. Metin bölümünde, W. Radloff’un estampaj çizimlerine yer verilmiş, Yenisey Yazıtları konusunda araştırma yapan, okuma denemelerinde bulunan araştırmacıların çalışmaları tek tek sunulmuş, yazıtların tanımlamaları yapılmıştır. Özgün olarak Tuva Müzesi’nde yer alan 47 Yenisey Yazıtı’nın yüksek çözünürlükte çekilmiş olan fotoğraflarına, fotoğraf çıktılarının üzerinden yapılan yazıt çizimlerine, Eski Türk alfabesi fontu ile metin görüntülerine harf çevrimleri ve çeviri yazılarına yer verilmiştir. Önceki okumalardan ve Eski Türkçe ile ilgili sözlüklerden yararlanılarak anlamlandırma denemesinde bulunulmuştur. Dizin kısmında ise okuduğumuz 28 yazıtta yer alan sözcükler listelenmiş, sözcüklerin anlamları ve türleri belirtilmiştir. Ayrıca genel olarak Yenisey Yazıtlarında kullanılan, tekrarlanan söz kalıpları ve yapıları açıklamalar ile sunulmuştur. Bu çalışma ile Tuva Cumhuriyeti başkenti Kızıl Müzesi’nde anıt mezar taşları üzerinde yer alan ve Yenisey Yazıtları içinde değerlendirilen yazıtlar toplu ve düzenli bir şekilde ele alınmaya çalışılmıştır. Yazıtlar değerlendirilirken 2006 – 2008 yıllarında Servet Somuncuoğlu tarafından “Eski Kızıl Müzesi”nde çekilen fotoğraflar ölçü olarak alınmıştır. Yeni Kızıl Müzesi’ne taşınan anıt mezar taşların bazılarının taşınma esnasında tahribat gördüğü dikkate alınmalıdır.

This study on the Yenisei Inscriptions which is considered in the field of the Old Turkish according to the sequence of Historical Turkish Dialects is limited with the “Kyzyl, Tuva Museum Yenisei Inscriptions”. The content of thesis are the introduction, previous studies on the Yenisei Inscriptions, pictures of tablets and drawings, letters, translations, interpretation suggestions and the text that contains an examination of the statements on the inscriptions and index. In the introduction there is information on where the Yenisei Inscriptions are located and in which time frame they might have been written besides different opinions on the chronicle of the alphabet used in the inscriptions. Additionally, it has been talked about the discovery of the inscriptions, the related studies on them and the recently found inscriptions in order to explain the purpose and methodology regarding our thesis. In the text, the stamp drawings of W. Radloff has been included and the works of researches who have had reading suggestions before have individually presented and definitions of the inscriptions have been given. The original photographs of fourty-seven Yenisei Inscriptions, in high definition, taken at the Tuva Museum, the graphics of the inscriptions created using the photographs’ print-outs, letter sequences on the images of tablets with the Old Turkish Alphabet and their translation are also in the scope of this study. Depending on the previous readings and dictionaries on ‘Old Turkish’ there has also been interpretation attemps. In the index there is a list of words of twenty-eight inscriptions that we have dealt with, along with their meanings and sorts. Besides, the phareses and word sctructures used in Yenisei Inscriptions have been examined. In this study, the inscriptions on the grave stones at the capitol of Tuva Republic, Kyzyl Museum which are considered among the Yenisei Inscriptions have been evaluated as a wholesome and ordered manner. In the evaulation of the Inscriptions, the photographs taken by Servet Somuncuoglu at the Old Kyzyl Museum between 2006 and 2008 has been used as a source. It has to be taken into consideration that some of the grave stones had been ruined during their transportation from the old museum to the new one.
Keywords: Eski Türkçe; Göktürkler; Türk Dili