Pervîz Abdullah Efendi ve Telhîsu’t-Telhîs adlı eserinin tahkiki - Şanverdi, Ahmet (My University, 2021)
Yaklaşık 600 yıl hüküm süren Osmanlı Devleti, siyasi ve askeri alanların yanında ilim ve bilim alanında da güçlü olmuştur. Özellikle devletin zirve ve altın çağı kabul edilen 16. yy. edebiyat ve bilim açısından da zirve kabul edilebilecek bir dönemdir. Bunun sebepleri arasında devrin hükümdarlarının ilme önem vermesi, devletin siyasi olarak en refah dönemini geçirmesi, İstanbul’un ilim merkezi haline gelmesi gibi etkenler gösterilebilir.Böyle bir dönemde yaşayan Pervîz Abdullah Efendi, hem devlet kademelerinde önemli görevler icra etmiş hem de birçok eser kaleme almıştır. Fıkıh, belagat ve tıp gibi alanlarda şerh, ta’lik ve telhis niteliğinde eserler kaleme almıştır. Belagat alanında en önemli eserlerden kabul edilen ve Sekkâkî’nin kaleminden çıkmış olan Miftahu’l-Ulûm, Hatîb el-Kazvînî tarafından belagat ilmi ile ilgili olan üçüncü bölümü Telhîsu’l-Miftâh adıyla özetlenmiştir. Pervîz Efendi de Hatîb el-Kazvînî’nin bu eserini Telhîsu’t-Telhîs adıyla tekrar kısaltmıştır.Pervîz Efendi’nin bu eseri, sadece gerekli gördüğü yerler hariç kitapta bulunun örnekleri çıkarması, kitabın sayfa miktarını ezberlenecek kadar makul bir sayıya çekmesi, kitapta anlaşılmayan bazı yerlere kendi ilmi bakış açısıyla açıklama getirmesi gibi sebeplerden ötürü bu eser, önem arz etmektedir. Çalışmamızın ana teması Pervîz Abdullah Efendi ve eseri Telhîsu’t-Telhîs’tir. Çalışmaya giriş yaptıktan sonra Hatîb el-Kazvînî ve özellikle Pervîz Abdullah Efendi’nin hayatı ve çalışmaları işlenmiş daha sonra da eserin özellikleri ve eserin tahkikinde takip edilen yöntem ele alınmıştır.

The Ottoman Empire, which ruled for about 600 years, was strong in the field of science and science, as well as in the political and military fields. Especially the 16th century, which is considered the peak and golden age of the state. It is also a period that can be considered a peak in terms of literature and science. Factors such as the rulers of the era giving importance to science, the state's most politically prosperous period, and Istanbul becoming a center of science can be cited among the reasons for this.Living in such a period, Pervîz Abdullah Efendi both performed important duties in the state and wrote many works. He wrote works in the fields of fiqh, rhetoric and medicine in commentary, ta'lik and defence. Miftahu'l-Ulûm, which is accepted as one of the most important works in the field of rhetoric and was written by Sekkâkî, was summarized by Hatîb el-Kazvînî with the name Telhîsu'l-Miftâh in its third part. Pervîz Efendi also shortened this work of Hatîb el-Kazvînî with the name Telhîsu't-Telhîs.This work of Pervîz Efendi is important for reasons such as removing the examples found in the book except where he deems necessary, reducing the number of pages of the book to a reasonable number to memorize, and explaining some parts of the book from his own scientific point of view. The main theme of our work is Pervîz Abdullah Efendi and his work Telhîsu't-Telhîs. After the introduction to the study, the life and works of Hatîb el-Kazvînî and especially Pervîz Abdullah Efendi were discussed and then the characteristics of the work and the method followed from the verification of the work were discussed.
Keywords: Belâgat; Edebiyat; Islam; İslam; Literature; Pervîz Abdullah Efendi; Rhetoric; Telhîsu’t-Telhîs