Kitâb-ı Köroğlu adlı eserin (vr. 187a – 210b) dil ve edebiyat eğitimi yönünden çalışılması (inceleme-metin-dizin) - Apalı, Ayşe Gizem (My University, 2024)
Çağatay Türkçesi, 15. yüzyıldan 20. yüzyılın başlarına kadar Orta Asya’daki Türk halkları tarafından kullanılan edebî dildir. Bu çalışmada, Azerbaycan İlimler Akademisi Muhammed Fuzûlî Elyazmaları Enstitüsünde bulunan, müellifi belli olmayan, Mirza Halil Yüzbaşıyev Karabağî tarafından istinsah edilen “Kitâb-ı Köroğlu” adlı eserin 187a-210b varakları incelenmiştir. İncelememize konu olan bu eser, Klasik Sonrası Çağatay Türkçesi metni olup bir taraftan Nevâyî dilinin takipçisi diğer taraftan Özbek unsurlarının etkisiyle karışık saha özelliğini gösteren bir metindir. Kitâb-ı Köroğlu, Çağatay Türkçesinin son dönemlerinin fonetik ve morfolojik hususiyetlerini barındırması bakımından mühim olmakla birlikte Türk topluluklarının sözlü kültüründe anlatılagelen bir destan olması bakımından da önem arz etmektedir. Çalışmanın ana hedefi, Köroğlu’nun söz konusu varyantının dil özelliklerini ve zengin muhtevasını ortaya koymaya çalışmaktır. Çalışmamızın Giriş bölümünde problem durumu, araştırmanın hedefi, Türk destanlarının mâhiyeti, Kitâb-ı Köroğlu’nun varyantları hakkında bilgi verilmiştir. İnceleme bölümünde araştırmaya konu olan varaklar incelenip özetlenmiş, ses ve şekil özellikleri üzerinde durulmuştur. Metin bölümünde eser, transkripsiyon alfabesiyle Latin harflerine aktarılmıştır. Dizin bölümünde metnin dizini ve sözlüğü oluşturulmuştur.

Chagatai Turkish is a literary language used by the Turkish peoples of Central Asia from the 15th century to the early 20th century. This study investigated files 187a-210b of the Kitâb-ı Köroğlu work, copied by Mirza Halil Kaptanyev Karabağî and stored in the Muhammed Fuzûlî Manuscripts Institute of the Azerbaijan Academy of Sciences. The author is unclear. In the work under examination, we find that it is a Post-Classical Chagatai Turkish literature that adheres to the Nevâyî language while also displaying mixed-field features influenced by Uzbek elements. Additionally to being an epic recounted orally in Turkish communities, Kitâb-ı Köroğlu is significant because it preserves the morphological and phonetic traits of the latter phases of Chagatai Turkish. The main goal of this research is to attempt to uncover the linguistic characteristics and rich content of the relevant Köroğlu variety. The study's introduction provides information on the problem scenario, research objectives, Turkish epics, and Kitâb-ı Köroğlu variations. The foils that were the focus of the study were analyzed and summarized, and their shape and acoustic qualities were highlighted in the review part. The text part contains a translation of the material into Latin letters using the transcription alphabet. In the index section, a dictionary and index to the text have been constructed.
Keywords: Chagatai Turkish; Çağatay Türkçesi; Destan; History and criticism; Kitâb-ı Köroğlu; Köroğlu Destanı; Köroğlu Epic; Tarih ve eleştiri; Turkish Folk Literature; Turkish Language; Turkish literature; Türk Dili; Türk edebiyatı; Türk Halk Edebiyatı Epic