Cumhuriyet tarihinde özel eğitim faaliyeti yapan ilk sivil toplum kuruluşu : Türkiye Sağır Dilsiz ve Körler Tesanüt Cemiyeti (1930-1960) - Yıldırım, Tuncay (My University, 2024)
Bu çalışmada, Cumhuriyet tarihinde özel gereksinimi olan bireylerle eğitim faaliyeti yapan ilk sivil toplum kuruluşu olan Türkiye Sağır Dilsiz ve Körler Tesanüt Cemiyeti’nin kuruluşu, gelişimi ve faaliyetleri incelenmiştir. TSDKTC, 3 Nisan 1930 tarihinde İstanbul Dilsiz ve Âmâ Mektebi mezunu Süleyman Sırrı Gök Bey tarafından İstanbul’daki işitme engelli bireyleri bir araya getirmek için kurulmuştur. Türkiye’deki işitme engelli bireylerin ilk sivil toplum kuruluşu olan cemiyet, özel eğitim faaliyetleri, sosyal ve kültürel faaliyetleriyle gelişme ve yaygınlaşması sonucunda 1947 yılında kamu yararına denekler statüsüne kavuşmuştur. Kuruluşundan sonra Şehzadebaşı semtindeki Letafet Apartmanı’nın bir dairesinde faaliyetlerini sürdüren TSDKTC, İstanbul’daki işitme engelli bireyler için Süleyman Sırrı Gök’ün başkanlığında ilk özel okulu kurma girişimlerinde bulunmuş ve 1944 yılında İstanbul Sağır Dilsiz ve Körler Okulu açılmıştır. Aksaray Cerrahpaşa Caddesi’nde ahşap bir binada açılan TSDKTC’ye bağlı bu özel okulun müdürü ve öğretmeni Süleyman Sırrı Gök Bey olmuştur. 1953 yılında Millî Eğitim Bakanlığı’na devredilen İstanbul Sağır Dilsiz ve Körler Okulu’nda, engelli bireylere Türk İşaret Dili ve Sözel Öğretim ile dersler verilmiştir. Otuz öğrenci ile eğitim öğretime başlayan okuldan, dokuz yıllık öğrenim dönemi boyunca yüze yakın öğrenci meslek sahibi olarak mezun olmuştur. Türk sağır toplumunun öncü sivil toplum örgütü olan ve Cumhuriyet tarihinin engelli bireyler için ilk özel okulunun kuran Türkiye Sağır Dilsiz ve Körler Tesanüt Cemiyeti, okulun bakanlığa devredilmesinden sonra da özel eğitim faaliyetlerini sürdürmüş ve cemiyet merkez binasının bahçesinde biçki-dikiş, marangoz ve kundura atölyeleri kurarak mesleki eğitim vermiştir. Bu özel eğitim faaliyetleri, Türkiye’de özel gereksinimleri olan bireylerin mesleki eğitimine ilişkin bilinen ilk eğitim faaliyeti olarak kabul edilmektedir. Cumhuriyet tarihinde özel eğitim faaliyetlerini yürüten ilk STK olan TSDKTC, bu özel eğitim faaliyetleriyle birlikte ulusal ve uluslararası düzeyde kültürel, sosyal ve sportif faaliyetlerini de sürdürmüştür. Cemiyet, bu faaliyetlerini etkinliklerle, gezilerle, kongrelerle, toplantılarla, spor müsabakalarıyla, rehabilitasyon ve yurt tesisleriyle, sosyal yardımlar yaparak ve yazılar, kitaplar yayınlayarak gerçekleştirmiştir. TSDKTC, 1960 yılında Türkiye Sağırlar Milli Federasyonu’nun kuruluşunda öncülük etmiş ve ülkemizde işitme engelliler topluluğunun sivil hareketinin başlamasının temel taşı olmuştur. Cemiyet, Cumhuriyet tarihinin ilk dönemindeki özel eğitimle ilgili gelişmelere sivil toplum boyutunda çok önemli katkılar sunarak özel gereksinimi olan bireylere ve özel eğitim alanına hizmet etmiştir.

In this study, the establishment, development and activities of the Turkish Deaf, Dumb and Blind Solidarity Association, which was the first non-governmental organization in the history of the Republic to carry out educational activities with individuals with special needs, were examined. TSDKTC was founded on April 3, 1930 by Süleyman Sırrı Gök Bey, agraduate of the Istanbul Dumb and Blind School, to bring together hearing impaired individuals in Istanbul. The society, which is the first non-governmental organization of hearing impaired individuals in Turkey, gained the status of subjects for the public good in 1947 as a result of its development and expansion with its special education activities, social and cultural activities. Continuing its activities in a flat of Letafet Apartment in Şehzadebaşı district after its establishment, TSDKTC attempted to establish the first private school for hearing-impaired individuals in Istanbul under the chairmanship of Süleyman Sırrı Gök, and the Istanbul School for the Deaf, Dumb and Blind was opened in 1944. Süleyman Sırrı Gök Bey was the principal and teacher of this private school affiliated with TSDKTC, which was opened in a wooden building on Aksaray Cerrahpaşa Street. In the Istanbul School for the Deaf, Dumb and Blind, which was transferred to the Ministry of National Education in 1953, lessons were given to disabled individuals with Turkish Sign Language and Verbal Education. From the school, which started education with thirty students, nearly a hundred students graduated as professionals during the nine-year education period. The Turkish Deaf, Dumb and Blind Solidarity Society, which is the leading nongovernmental organization of the Turkish deaf community and established the first private school for disabled individuals in the history of the Republic, continued its special education activities after the school was transferred to the ministry and established vocational training workshops such as sawing, carpentry and shoemaking in the garden of the society's headquarters building. gave training. These special training activities are considered the first known training activities regarding the vocational training of individuals with special needs in Turkey. TSDKTC, the first NGO to carry out special education activities in the history of the Republic, continued its cultural, social and sports activities at national and international levels along with these special education activities. The Society carried out these activities through events, trips, congresses, meetings, sports competitions, rehabilitation and dormitory facilities, social aid and publishing articles and books. TSDKTC pioneered the establishment of the Turkish National Federation of the Deaf in 1960 and became the cornerstone of the beginning of the civil movement of the hearing impaired community in our country. The Society served individuals with special needs and the field of special education by making significant contributions to the developments regarding special education in the first period of the history of the Republic at the civil society level.
Keywords: Âmâ; Associations, institutions, etc; Blind; Cemiyet Special Education; Community; Deaf; Dernekler, kurumlar, vb; Dilsiz; Dumb; Education; Eğitim; Engelliler; History; Non-Governmental Organization; Non-governmental organizations; Özel Eğitim; People with disabilities; Sağır; Sivil Toplum Kuruluşu; Sivil toplum örgütleri; Tarih; Turkey; Türkiye