Mekke tarihi yazımı ve Ezrakî'nin Ahbâru Mekke adlı eseri - Dalgıç, Abdullah (My University, 2024)
İslâm tarih yazıcılığında şehir ve bölge tarihleri üzerinde gerektiği şekilde durulmamıştır. İslâm şehir tarihçiliği alanında önemli bazı örnekler arasında Mekke tarihi hakkında yazılmış olan Hasan el-Basrî’nin Fezâilu Mekke’si ile Ezrakî’nin Ahbâru Mekke’si, Medine tarihi hakkında yazılmış olan İbn Şebbe’nin Târîhu’l-Medîneti’l-Münevvere ve İbn Zebâle’nin Kitâbü’l-Medîne ve ahbâruhâ’sı, Endülüs tarihi üzerine el-Mirdâsî’nin Târîhu’l-Endülüs’ü ve son olarak Mısır tarihi üzerine İbn Abdi’l-Hakem’in Fütûhu Mısr ve Ahbâruhâ adlı eseri ilk ve önemli kaynaklardır. Mekke tarihine dair yazılmış en kapsamlı eser olması ve herhangi bir çalışmaya konu olmaması sebebiyle Ezrakî’nin Ahbâru Mekke adlı kitabı bu araştırmada incelemeye tabi tutulmuştur. Birinci bölümde müellifin kısaca hayatı üzerinde durulmuş ve eserin matbu hale geliş süreci, Türkiye’de bulunan yazma nüshaları, önemi, müellifin metodu, yararlanmış olduğu kaynaklar, eserin içeriğinden bazı örnekler üzerinde durularak sonradan yazılmış Mekke tarihi ile ilgili eserlerle mukayesesi yapılıp son olarak Ahbâru Mekke hakkındaki çalışmalara değinilmiştir. Tez’in ikinci bölümünde ise Mekke şehir tarihi üzerine yazılmış eserlerin mihenk taşını oluşturan Ebü’l-Velîd el-Ezrakî’nin Ahbâru Mekke ve mâ câe fîhâ mine’l-âsâr adlı eseri ayrıntılı bir şekilde ele alınmıştır.

In Islamic history writings, urban and regional histories were not thoroughly mentioned. We can exemplify some of the works which were written in the branch of Islamic urban history as below: Hasan al-Basri's work named Fezâilu Mekke and Ezraki's work named Ahbâru Mekke, both works were written about the history of Mecca. Ibn Şebbe's work named Târîhu'l-Medîneti'l-Münevvere and Ibn Zebâle's works named Kitâbu'l-Medîne and Ahbâruhâ, these both were also written about the history of Medina. Al-Mirdâsî's work named Târîhu'l-Endülüs written about the history of Andalusia and finally Ibn Abdi'l-Hakem's works named Fütûhu Mısr and Ahbâruhâ has written on the history of Egypt. Those last works by Abdi'l-Hakem are primitive and essential as on the urban history. Because of not being a topic on any kind of studying and also being the most contemporary work, Ahbâru Mekke of Ezrakî have been examined in this study. In the first part of the work, the author’s life has been mentioned briefly. Then the process of printing of the book, the examples of the book being in Türkiye, the importance of the work, the style of the author, the sources that he used have been referred respectively. In the last section, studies made about Ahbâru Mekke have been mentioned by comparison between the other works made about Mecca’s history. In the second part of the study, the work has been observed called by Ebü’l-Velîd al-Ezrakî called Ahbâru Mekke ve ma câe fîhâ mine’l-asâr that is the work which forms a benchmark for the urban history of Mecca.
Mecca historiography and Ezrakî’s Ahbâru Mecca
Keywords: Ahbâru Mekke; City History of Islam; Ebü’l-Velîd al-Ezraki; Ebü’l-Velîd el-Ezrakî; History; İslâm Şehir Tarihi Yazımı Mecca; Mecca (Saudi Arabia); Mekke; Mekke (Suudi Arabistan); Tarih