Allah’a nisbet edilen haberi sıfatlar ve imam Şa‘rani’nin bunlara yaklaşımı - Karakoyunluoğlu, Ali (My University, 2013)
ALLAH’A NİSBET EDİLEN HABERÎ SIFATLAR VE İMAM ŞA’RÂNÎ’NİN BUNLARA YAKLAŞIMI Haberî sıfatlar meselesi İslâm kelâm ve tasavvufunda en çok tartışılmış meselelerden biridir. Kelâmcılar ve sûfîler meseleye kendi varlık ve bilgi anlayışları çerçevesinde yaklaşmanın bir neticesi olarak farklı görüşler ileri sürmüşlerdir. Kelâmcılar için ‘nazar’ önemli bir bilgi kaynağı iken, sûfîler için ‘keşf’ önemli bir bilgi kaynağı olmuştur. Bundan dolayı onlar mârifetullah, tenzih/ teşbih ve te’vil konularında farklı yaklaşımların savunucuları olmuşlardır. Sünnî bir sûfî olan Şa’rânî ise haberî sıfatlar konusunda sûfîleri takip etmiştir. Kuşkusuz onda bu konuda en çok tesir bırakan isim İbnü’l-Arabî’dir. O, mârifetullahın akıl/ nazar ile değil kalp/ keşf ile mümkün olduğunu savunmuştur. Ancak ona göre bu bilme kuşatıcı bir bilmeyi ifade etmez. Zira Hakk’ın mutlak ve mukayyed olmak üzere iki mertebesi vardır. Mârifetullah mutlak mertebe değil, ancak mukayyed mertebe dolayısıyla mümkündür. Şa’rânî haberî sıfatların uzantısı olan tenzih ve teşbih konularına da ‘varlığın mertebeleri’ nazariyesiyle yaklaşmıştır. Yani tenzih ifade eden sıfatlar Allah’ın mutlak mertebesiyle, teşbih çağrışımı yapan sıfatlar (haberî sıfatlar) ise O’nun takyîd mertebesiyle ilişkilendirilmelidir. Şa’rânî’ye göre haberî sıfatları te’vil etmek doğru değildir. Haberî sıfatları olduğu/ geldiği gibi Allah’a izâfe etmek gerekir. Bu, Allah’ı yaratılmışlara benzetmek anlamına gelmez. Zira bu sıfatlar yaratılmışlar ile Allah için aynı mânâyı ihtiva etmez. Bunu görmek için söz konusu haberlerin kendisiyle geldiği peygamberlerin diline bakmak gerekir. Bakıldığı takdirde o dilde bu sıfatların yaratılmış için başka, Allah için bir başka anlama geldiği görülür.

as-SIFAT al-KHABARIYYA WHİCH WAS ATTRİBUTES TO ALLAH AND IMAM SHA‘RANI’S THEORY OF as-SIFAT al-KHABARIYYA The problem of as-sıfat al-khabariyya is one of the most debated problems of Islamic theology and sufism. Theologians and sufis asserted different opinions as a result of the approach within the framework of understanding of their knowledge. While thought (nazar) is an important source of knowledge for theologians, illumination (kashf) is an important source of knowledge for sufis. Therefore, they have become defend of different approaches in knowledge of God, tanzih/ tashbih and ta’wil problems. However, sunni sufi Sha‘rani followed the opiniones of the sufis on the reported attributes. Undoubtedly, he was affected in this issue by İbn al-Arabi. He defended that knowledge of God can be obtained by illumination, not with the thought. However, according to him, this method of knowledge, in the knowledge of God is not all-encompassing method. Because God has two stages that these are absolute (mutlak) and conditional (mukayyed) stages. Knowledge of God is possible through the connected stage, not the absolute stage. Sha‘rani approached the tanzih and tashbih issues originated from as-sıfat al-khabariyya in terms of the theory of the level of existence. So transcendental attributes of God were correlated with the absolute stage, attributes that analogy (tashbih) association were correlated with the connected stage. According to Sha‘rani, ta’wil of as-sıfat al-khabariyya does not give the correct result. as-Sıfat al-khabariyya should be attributed to God as they comes from Him. It does not mean that creatures liken God. Because these attributes do not imply the same meaning for both God and creatures. In order to understand this problem we have to look at the language used by prophets that deliver the massage to people. If we look it, we see that these attributes mean different meanings for creatures and God.
Keywords: Allah; İslam