Pay futures sözleşmeleri ile futures sözleşmelerine konu dayanak varlıkların spot piyasa fiyat oynaklığı arasındaki nedensellik ilişkisi : borsa İstanbul’da futures sözleşmelerine dayanak varlık olan paylarda bır inceleme - Efe, İbrahim (My University, 2023)
Ödemenin ve teslimatın eş zamanlı yapıldığı spot piyasalar ile önceden anlaşılan fiyat ve miktardaki ürünün önceden anlaşılan tarihte ödemesi ve tesliminin yapıldığı vadeli işlem piyasaları sermaye piyasalarının temel iki piyasasıdır. Belli büyüklükte işlem hacimlerine ulaşmış pay senetleri işlem gördükleri borsanın kurallarına göre genellikle iki piyasada da vade tarihleri farklı olarak işlem görmektedirler. Aynı varlığın farklı vadelerde iki piyasada işlem görüyor olması bu iki piyasa arasındaki etkileşimin incelenmesi ihtiyacı doğurmuştur. Bu çalışma kapsamında vadeli işlem piyasalarında işlem hacimlerinin spot piyasa fiyat oynaklığı üzerinde etkileri vektör hata düzeltme modeli (VECM) kullanılarak payların dayanak olduğu en yakın ay vadeli işlem sözleşmeleri (futures) üzerinden incelenmiştir. Yapılan çalışma sonucunda vadeli işlem piyasalarında daha yüksek işlem hacmine sahip pay vadeli işlem sözleşmelerinin, bu sözleşmelere dayanak olan hisse senetlerinin spot piyasa oynaklığında oluşan kısa dönemli dalgalanmalarının uzun dönemli ortalamaya dönmesini sağladığı saptanmıştır. Bu yolla vadeli işlem sözleşmelerinde hacimlerin artmasının spot piyasanın efektifliğini arttırdığı da söylenebilir. Ayrıca tersi yönlü bir ilişkinin yani payların spot piyasa oyanklığının, bu payların dayanak olduğu en yakın ay vadeli futures sözleşmelerinde oluşan kısa dönemli dalgalanmaların uzun dönemli ortalamaya dönmesini sağladığı ilişkisinin 25 payda saptandığı ancak 10 payda saptanmadığı görülmüştür. Bu stok marketten futures markete ilişkinin saptandığı payların dayanak olduğu futures sözleşmelerin işlem hacimlerinde yabancı yatırımcı oranının daha yüksek olduğu görülmüştür.

Spot markets, where payments and deliveries are made simultaneously and futures markets, where payments and deliveries are made with pre-agreed price and quantity on a pre-agreed date, are the two fundamental markets of the capital markets. Stocks that have reached a certain size of trading volume are generally traded in both markets with different maturity dates, according to the rules of the stock market in which they are traded. Because the fact that the same assets are traded in both markets with different maturities, examining of the interaction between these two markets are needed. Within the scope of this study, the effects of trading volumes on derivatives markets (futures) to price volatility in spot market were examined using the vector error correction model (VECM) model by using the closest month futures contracts. As a result of the study, it has been determined that the single stock futures with higher trading volume in the futures markets are enabled to transform the short-term fluctuations of underlying stocks on volatility to long term average. In this way, it can be said that the increase in the volumes of futures contracts increases the effectiveness of the spot market. In addition, it has been observed that stock market volatility of 25 stocks out of 35 stocks are enabled to transform the short-term fluctuations of trading volumes of futures contracts where these stocks are underlying to the long term average. It is stated that rate of froegn investors volume is higher on contracts where causality relationship from stock market to futures market happend.
Keywords: Capital market; Causality; Derivative securities; Financial futures; Finansal piyasalar, İleri dönem; Nedensellik; Oynaklık Vector Error Correction Model; Pay Vadeli İşlem Sözleşmleri; Sermaye piyasası; Single Stock Futures; Türev araçlar; VECM; Vektör Hata Düzeltme Modeli; Volatility