1960 sonrası sanatında ses ve görüntünün kurucu öğe olarak kullanımı - Şahin, Serenay (My University, 2005)
XX. yüzyılın başlangıcından ilk yarısına kadar olan süreç içerisinde gelişen sanat pratikleri, sanatçının farklı araç ve seslerle yaptığı deneyler, dönemin teknolojilerine olan ilgisi ve bunları sanat pratiği içerisinde kullanma isteği ve sanatın sınırlarını genişletme ve hatta kaldırma çabası, XX. yüzyılı etkileyerek 1950’ler sanatına yön vermiş ve günümüz sanatının şekillenmesine yol açmıştır. XX. yy’ın ilk yarısında gerçekleştirilen sanat pratikleri, izleyici-sanat yapıtı ilişkisini sorgulamaya açmış ve izleyiciyle direk bir bağ kurmayı amaçlamıştır. Bu gelişmeler, sanata yeni bir bakış açısı kazandırarak, yüzyılın ikinci yarısında oluşan sanat pratiklerini tetiklemiştir. XX. yüzyılın ikinci yarısına gelindiğinde ise sanatçılar, mühendis ve teknisyenlerle işbirliği yaparak, bir anlamda bilim-sanat ilişkisini/ işbirliğini kurmayı başarmış ve bu işbirliğinin sonucunda teknoloji, sanatın bir parçası haline gelmeye başlamıştır. Böylelikle yüzyıl başında amaçlanan sanatın sınırlarının genişletilmesi, bu noktada gerçekleştirilmiş olur. 1950’lerde, hayatla sanat kategorileri arasındaki geleneksel farkların da yıkılmaya çalışıldığını görmekteyiz. Hayat, sanatın içinde; sanat, hayatın içindedir. Bu bağlam çerçevesinde, sanat mekanı olarak yalnızca galeri ve müzeler yoktur; sokaklar, dükkanlar, parklar, çatı katları, kısacası yaşamsal her türlü alan sanatın mekanıdır artık. Bu dönemde ayrıca, intermedya sanat formları ön plana çıkmaya başlamış; her türlü ses, diğer sanat kategorileriyle birleştirilerek, teknolojinin de desteğiyle, hareketli görsel-işitsel imgeler yaratılmış ve böylece disiplinler arasındaki sınırlar bulanıklaştırılmıştır. Sanat, sadece eleştirmenler ve sanatçılar tarafından algılanabilir olma durumundan çıkartılıp, herkesin kavrayabileceği inter-disipliner formlar içinde birleştirilmiştir ve hatta bazı bu dönem sanatçıları bunu daha da ileriye taşıyarak, her şeyin sanat olabileceğini ve herkesin sanat yapabileceğini savunmuşlardır. Sanatçılar ve sanat bir değişim içine girmiş, sanat yapıtında kullanılan araçlar değişmiştir. Araçlar, geleneksel formlarından kurtarılmaya başlanmış ve sanatçının elinde bir referans noktası haline dönüşmüştür. 1965’te Sony Corporation’ın ilk portatif kamera olan ‘Portapak’ı satışa sunmasıyla video teknolojisi, endüstri dışındaki insanlar, sanatçılar ve eylemciler için kullanılabilir hale gelir ve görüntü yapımında bir yenilik olası kılınmış olur. Video sanatçısı, geliştirdiği kavramlar üzerinden yürümüş, hem sanata, hem izleyiciye, hem de televizyona farklı bir bakış açısı kazandırmayı amaçlamıştır. Ayrıca işin merkezine izleyiciyi oturtarak, izleyicinin sanat tarihi boyunca hiç olmadığı bir pozisyonda olmasını sağlamıştır, işin konusu izleyicidir artık. İzleyici, hem izleyen hem de izlenendir. Yapıt üzerinde seçim yapma, müdahale etme, değiştirme hakkı vardır. 1950’lere dek belirli bir çerçeveye sahip olan izleyici, 50’lerde başlayıp, 70’lerde hız kazanan ‘işin içine dahil edilme’ durumu yaşamakta ve iş izleyicinin sorumluluğunda şekillenmektedir. Teknoloji geliştikçe kullanılan araçlar da gelişmekte ve yenilenmekte ve bu sebeple de dönemine damgasını vuran her teknolojik gelişme yeni bir sanat formunu da beraberinde getirmektedir. İlk kişisel bilgisayarın ve ilk yerel ağın (network) icadını takiben, bilgisayarların, sanat yapıtının yaratılmasında kullanımı 1960’ların başlarında kendini gösterir. 1960’ların sonlarına doğru ise, sanatçı-bilim adamı işbirliği dijital sanat formundaki ilk örneklerini vermeye başlar. 1970’lerde uydu ve video gibi yeni teknolojileri kullanan sanatçılar, aynı zamanda canlı performanslar ve ağlarla (network) da deneyler yapmaya başlarlar. Bu deneyler, tamamen yeni ve farklı açılımlar sunmaktadır. Farklı şehirlerde, hatta ülkelerde bulunan kişilerin, performanslara bulundukları yerden canlı olarak katılımları sağlanabilmektedir, söz konusu olan sanattaki interaktifliğin yeni bir boyutudur artık. Dijital teknolojiler ve interaktif araçlar, Fluxus ve Kavramsal Sanat gibi hareketlerin kavramlarını genişleterek, sanat yapıtı, izleyici ve sanatçının geleneksel nosyonlarına meydan okumaktadır. Dijital sanat, sanat dünyasına resmi anlamda girişini 1990’ların sonlarına doğru gerçekleştirebilmiştir. Bu da, müze ve galerilerin etkinliklerine bu sanat formunu katmaları ve bu sanat formu için kapsamlı sergiler düzenlemeye başlamalarıyla mümkün olmuştur. Her ne kadar resmiyetini ve müze ve galerilerin kabulünü 1990’ların sonunda kazanmış olsa da dijital sanat, 70’lerin sonlarından itibaren yapıtlarını sergileyebileceği, forumlar düzenleyebileceği temel merkezlerini oluşturmuştur. Dijital sanat, 1990’ların başından itibaren büyük gelişmeler katetmiştir. Dijital teknolojilerin her geçen gün gelişerek yayılması ve yaşam ve kültürlerimize her gün biraz daha etki etmesi, sanatçıları sürekli tetiklemekte ve bu yayılmaları ve etkileri yansıtan sanat yapıtlarının üretilmesine sebep olmaktadır. Türkiye’deki sanat pratikleri ise, gerekli bellek ve teknik donanımdan yoksun bir çerçeve içinde gelişmiştir. Ancak 1990’larda teknolojik araçları yapıtlarında kullanmaya başlayan Türk sanatçısı, 2000’lerde Türkiye’nin dünyayla neredeyse eş zamanlı olarak ‘yeni’ teknolojileri edinmesiyle birlikte, teknoloji-sanat ilişkisini kurarak, yapıtlarında daha fazla teknolojik araçlara yer vermiştir.

In the time between the begining and the mid of the 20th century the art works have been developed; the artists have made experiments with different media, and has haven an interest to the technology of that era, and also the artists had an intent to use these technology as a media for the art works. The artists, in that era, have tried to expand, even to destroy the lines of the art. All these developments effected the 20th century art, and have given a shape to the art of the 50s, and today’s art. The artworks which was made in the first half of the 20th century, began to examine the relationships between the viewer and the artworks, and intented a direct relationship with the viewer. When reached to the second half of the 20th century, the artists made cooperation with the engineers and technicians which means a science-art relation/ cooperation have successfully organized, and as a result of this cooperation technology have become a part of art. In this manner, the border of art is expanded which is aimed at the begining of the century. In the 50s we have seen that the traditional differences between life and art have collapsed. Life is inside art, art is inside life. Under this circumstances the art’s space is not only museums and galleries but also the streets, shops, parks, attics shortly all living places are art places. Seperatly in this period, intermedia art forms have became front. Every sort of sound have combined with other categories of art by the support of technology, and moving visual-aural images have been created, and thus the borders between the disciplines have blured. Art is extracted about being perceived only by critics and artists, and combined in the forms of inter-disciplinary which can be understood by everyone. And also some of the artists in that century have defend that everything can have been art and everyone can have made art. Artists and art have gone into a change and the artworks’ media have changed. The media have rescued from the traditional forms and have transformed into a reference point in the hands of the artists. In 1965, Sony Corporation presented the first portable camera ‘Portapak’. By this presentation video technology have became in use for the artists and activists who are out of industry. And thus, a newness in making frame have became possible. A video artist have aimed to bring in a different looking point for both artists and the viewers by developing concepts. Also the artists have made the viewer to be in a position that he has never been in a long the art history by placing him to the origin of the work. He has had a share in electing, interfering and changing. Until 50s the viewer have had a specific frame. The viewer has been living the case of ‘inclusion into the artworks’ which began in 50s, and have got up speed in 70s, and the work has been shaped by the responsibility of the viewer. As technology has developed, the media that are used, were also have developed, and for this reason each technological development which influenced the period, have brang a new art form. Following the invention of the first personal computer and network, computers have used to create artworks in 60s. Toward the end of the 60s artist-scientist cooperation have began to give the first examples of digital art form. In 70s, the artists who have used the new technologies such as satellite and video also have began to make experiments with live performances and networks. These experiments completely have presented new and different openings. The people, who have been in different cities, even in different countries have participated in the performances from the places where they have been. This has been the new dimension of interactive art. Diital technologies and interactive media have extended the concepts of the art movements such as Fluxus and Conceptual Art, and in this manner the art work has cahallenged to the traditional concept of the viewer and the artist. Officially, at the end of 90s, digital art enters the art scene. This has been possible by the museums and galleries which have added this art form activities, and have arranged comprehensive exhibitions for this art form. Although the digital art has earned its formality aand have been accepted by the museums and galleries at th eend of the 90s, it has formed it’s basis origins by exhibiting works and arranging forums at the end of the 70s. From the begining of the 90s digital art has seriously developed. By the developing and spreading of the digital art day by day affects our lifes and cultures, it affects the artists, and causes to produce artworks by the artists which show the influences of this developing and spreading. The art practices in Turkey have developed with deprivation of necessary memory and technical hardware. However Turkish artist began to use the media in his works in 90s. In 2000s with Tukey have got the new technologies synchronous with the world, setting up th relationship of technology-art, th eartist began to use more technological tolls in his works.
Keywords: Güzel ve dekoratif sanatlar; Heykel Sanatı; Heykeltraşlık; Plastik sanatlar (Heykeltraşlık)