Roma hukukunda evlat edinme (Adoptio) - Günveren, Güzide Burcu (My University, 2013)
Atalara ibadetin önemli olduğu Roma gibi toplumlarda, aile sacra’sının devamı ve böylece aile adının, aile dininin sürekliliğinin sağlanması, mallar ve kişiler bakımından aile birliğinin korunması için bir mirasçıya sahip olmak evlat edinmenin temel amacıydı. Zira Roma’da mirasçılık, sadece ölenin malvarlığına ilişkin bir halefiyetten ibaret değildi. Ölenin kişisel durumuna, dolayısıyla aile sacra’sına da halef olunurdu. Sacra, aile bireylerini veya gens’i oluşturanları birleştiren güçlü bir bağ gibiydi. Mirasçısı olmayan pater familias, en uygun adayı seçerek, adoptio veya adrogatio usulü ile ailesine dahil ederdi ve böylece evlat edinme ile bir anlamda kendi halefini belirlemiş olurdu. Günümüzde sosyal ve ekonomik açıdan farklı şekillenen modern ailede, evlat edinilmek istenen çocuğun yararının önde gelmesi, evlat edinme kurumuna yapılan vurguyu değiştirmiştir. Zira Roma hukukunda evlat edinme “evlat edinen pater familias’ın yararı” ilkesi çerçevesinde şekillenmişti. Türk hukukunda ise evlat edinme kurumu ile evlat edinilen çocuğun refahını sağlamak ön plandadır ve evlat edinmeyi düzenleyen hükümler çocuğun yararınadır. Bir başka deyişle, günümüzde evlat edinme kurumu “evlat edinilen çocuğun yararının sağlanması” ilkesi çerçevesinde şekillenmiştir. Evlat edinme ile evlat edinilenin sağlıklı ortamda yetişebileceği sıcak bir yuvaya kavuşması amaçlanmıştır. Diğer yandan evlat sahibi olamayan ailelerin evlat edinme yoluyla bir evlada kavuşması ise kurumun doğal sonucudur. Anlaşılacağı üzere günümüzün çağdaş anlayışı dini ritüeller, mukaddes aile sacra’sı, örf ve adetler çerçevesinde yapılanan Roma ailesindeki evlat edinme ideallerinin uzağına taşınmıştır. Bununla birlikte özellikle evlat edinmenin koşullarından yaş unsuru açısından Romalıların benimsedikleri “adoptio enim naturam imitatur: evlat edinme tabiatı taklit eder” (Ius. Inst. 1.11.4; D.1.7.16) ilkesi yalnızca Türk hukukunu etkilemekle kalmamış modern düzenlemelerin de temelini oluşturmuştur.

In societies like Rome which place high emphasis on devotion to ancestors, the main objective of adopting as a childless individual is to have an heir, with the purpose of ensuring to the continuation of the sacra of the family, thus enabling the continuance of the name and religion of the family and preserving the unity of the family in terms of property and people. In Rome, the heirship does not only mean succession to all the assets of the decedent, but it also comprises the succession to the statute of the decedent and so to the sacra of his family. The sacra can be regarded as a strong tie which unites together the members of the family or the gens. The pater familias who is deprived of an heir, chooses the most suitable person for the position of an heir by the institution of adoptio or adrogatio and so this person becomes a new member of his family. Thus the pater familias, in one sense, specifies his successor. In today’s modern family which is highly different in social and economic terms, the emphasis on the institution of adoption has changed as the interest of the child to be adopted is considered more important. In Rome law, however, the institution of adoption gives priority to “the interest of pater familias who adopts a child”. In Turkish law, the institution of adoption and the welfare of the adoptee are at the forefront and all the statutes about adoption are for the benefit of the adopted child. In other words, “thinking for the benefit of the adopted child” is acknowledged as a principle for the institution of adoption in today’s world. One of the leading goals of adoption is to enable the adopted child to have a good family thanks to whom s/ he can be grown up in a healthy environment. As a natural consequence, the childless parents have a child by the institution of adoption. As it is clearly understood, there is quite a difference between adoption in today’s world and that in Rome where religious rituals, the sacra of holy family, manners and customs are crucial. In addition, the principle of “adoptio enim naturam imitatur: adoption imitates nature” (Ius. Inst. 1.11.4; D.1.7.16) which Romans have adopted in terms of the age issue in adoption does not only have an effect on Turkish law but it also provides a basis for modern regulations.
Keywords: Evlat Edinme; Özel Hukuk; Roma Hukuku