Abdullah Ferdi (ö. 1857) ve Tercüme-i Hadika-i Nediyye adlı eseri ile Hasan Sezai’nin bir gazeline yaptığı şerh - Yıldız, Fatih (My University, 2005)
Abdullah Ferdî 18.yy.’da yaşamış Osmanlı dönemi ilmiyesine mensup, edip bir sûfidir. Turgutlu’ludur. İyi bir eğitim almıştır. Önceleri Nakşbendi Tarikati’ne mensup Muhammed Can’a intisab etmiş, ondan hilafet almış, sonraki dönemde ise meşhur Nakşi şeyhi Halid-i Bağdâdî’nin müridi olmuştur. Turgutlu’da müftülük görevinde bulunmuş, daha sonra Fatih Emir Buhârî Tekkesi’nde vefatına kadar şeyhlik yapmıştır. 1857’de vefat ettiğinde tekkenin haziresine defnedilmiştir. Yazarımız şair, mutasavvıf ve ilmiyeye mensup bir kişidir. Divan sahibidir. Tasavvuf ve akaide dair manzum ve mensur eserleri mevcuttur. Tezimizin Konusu olan ilk eser Ferdî’nin Hasan Sezâî’nin bir gazeline yaptığı şerhidir. Gazelde esas konu insan-ı kâmildir. Şerhinde ise insanın unsurları ve bunların terbiyesi ile seyr u sülûk işlenmektedir. Tezimize esas teşkileden eser Muhammed b. Süleyman el-Bağdâdî’ye ait el-Hadîkatü’n Nediyye adlı eserin Abdullah Ferdî tarafından yapılan “Semerât-ı Silsile-i Halidiyye Tercüme-i Hadîkatü’n Nediyye” adlı tercümesidir. Eser bir mukaddime, üç bölüm ve hâtimeden oluşmaktadır. Mukaddime bölümünde Nakşibendiyye Tarikatı’nın silsilesi ile ilgili bilgiler verilmekte, bir silsileye mensubiyetin önemi, seyr u sülûkun gerekliliği ve Nakşbendiyye’nin devirleri işlenmiştir. Birinci bölümde, tasavvufî eğitimin önemi, ilm-i bâtın ve manevi hastalıklardan kurtulmanın yolları ve kamil mürşide olan ihtiyaç ve teslimiyetten bahsedilmektedir. İkinci bölümde, Hâlid-i Bağdâdî’nin hayatı, faaliyetleri ve halifeleri zikredilmektedir. Üçüncü bölümde, Nakşibendî-Hâlidiyye yolunun esasları incelenmektedir. Bu bölümde müridin adabı, Nakşbendiyye’de sülûkun dört yolu (sohbet, râbıta, zikir, teveccüh ve murakabe) konu edinilmektedir. Hatime’de tasavvuf, tarikat, ve mürşitle ilgili muhtelif sorulara cevap verilmektedir. Eserin sonunda beyit başlığı altında müellife ait üç şiir bulunmaktadır. Abdullah Ferdi lived in 18. century.He was a member of Ottoman religious teaching foundation.He was a literary man and sufi.He was from Turgutlu in Manisa.He has a good education.Fistly, he followed Muhammed Can who was a member of “Nakshibendi dervish order and he got caliphate from him.After that, he became a novice of Halid-i Bağdadi (famous Nakshibendi Sheikh ).He worked as a Muslim jurist( mufti) and than worked asa sheikh in dervish lodge of “ Fatih Buhari Emir” until he died.He was buried at enclosed graveyard of dervish lodge. The writer is also poet, sufi and member of the teaching foundation.He had a collection of classical poems.There was lots of monuments written as poem or prose about Msticisim and Belief. One of the subjectof the tehesis is, an explanation of Hasas Sezai’s lyric poem.The main subjejt of this lyric poem is human perfection.In explanation the component of humanity and the teach manners of human being are mentioned. Our tehesis belongs to Muhammed b. Süleyman el-Bağdâdî with the el Hadîkatü'n Nediyye named work.Abdullah Ferdî's Semerât-ı Silsile-i Halidiyye Tercüme-i Hadika-i Nediyye is the translation of it. It consists of an entering, three parts and a result. In the entering Nakshbandi Tariq's silsila, seyr u süluk's neccessarity, Naqsbadiyya times works are beeng done. In the first part, tasawuf educations importance, knowledge, the need of shayk and submission's works are beeng done. In the second part, Halid-i Bagdadi's life,efforts, and his studens are mentioned. In the third part, Naqshbandi-Kahlidiyya Way's foundations are being exemined. In this part murid's job and Naqsbandi Way's coundition are beeg done. In the result part, tasawuf, tariqa and answers to some questions are being done. In the last part of the work, there are three poems from the writer.
Keywords: Akâid ve Kelâm; Din; İslam Dini; Tasavvuf