Muhasebe denetiminde kullanılan kanıt toplama teknikleri ve bir uygulama - Sipahi, Barış (My University, 2001)
İşletme içinde ve işletme dışında yer alan çıkar grupları, işletmeye ilişkin ekonomik kararların alınmasında çeşitli amaçlarla finansal tablolara gereksinim duyarlar. İşletmeye ilişkin alınacak kararların isabet derecesi ise bu finansal tablolarda yer alan bilgilerin doğruluğu ve güvenirliliği ile sağlanmaktadır. Alınacak kararların isabetliliğinin önemini ise salt işletmenin başarısı ile sınırlamak oldukça zordur. Çünkü, ülke ekonomisinin başarısında bu ekonomi içerisinde yer alan tüm işletmelerin başarısının büyük önemi vardır. Dolayısıyla işletmenin finansal tablolarının doğruluğu ve güvenilirliğinin sağlanması ile devlet de yakından ilgilenmektedir. Özellikle, II. Dünya savaşından sonra yoğun bir şekilde hissedilmeye başlayan küreselleşme beraberinde uluslararası sermaye hareketlerini getirmiş ve işletme çıktılarının güvenilirliği sadece ülke sınırları içerisinde kalmayıp uluslararası boyutlara taşınmıştır. İşletme, ülke ekonomisi ve global anlamda dünya ekonomisi için bu denli önemli olan finansal tabloların doğruluğu ve güvenilirliğinin sağlanabilmesi için denetim mekanizmasına ihtiyaç vardır. Hem özel sektör tarafından yapılan bağımsız denetim, hem kamu kesimi tarafından yapılan kamu denetimi hem de işletmenin kendi bünyesi içerisinde yapılan iç denetimin amacı; işletme ile ilgili çeşitli çıkar gruplarının, finansal tablolardan elde edecekleri bilgilerin doğruluğunu ve güvenirliliğini sağlamaktır. Bunu sağlayan kişi olan denetçi ise bu bilgilerin doğruluğu hakkındaki görüşünü denetim sonucunda yazmış olduğu rapor ile belirtir. Bu aşamada denetçinin bu görüşüne temel teşkil edecek kanıtlar büyük önem teşkil edecektir. İşletmelerde yer alan işlem yoğunluğu ile birlikte işletme çıktılarından yararlanan kesimlerde yaşanan artış, bu kanıtların toplanmasında kullanılan teknikleri, denetim süreci içerisinde büyük önem arz eder duruma getirmiştir. Bu çalışmanın amacı muhasebe denetiminde denetçinin görüşüne temel teşkil edecek kanıtların toplanmasında, gerek Türkiye gerekse uluslararası boyutta kullanılan kanıt toplama tekniklerinin incelenmesi, Türkiyede gerek bağımsız denetim gerek kamu tarafından yapılan muhasebe denetiminde kanıt toplamada hangi kanıt toplama tekniklerinin kullanıldığına dair bir araştırma yapmak ve Türkiyede oluşturulmakta olan Muhasebe ve Denetim Standartlarına Kanıt Toplama Teknikleri başlıklı bir standart önerisi sunabilmektir. Yukarıda açıklanan amaç çerçevesinde birinci bölümde öncelikle muhasebe denetimi, muhasebe denetimi ile ilgili kavramlar, tarihsel gelişimi ve Amerika ve Türkiyede denetim standartları ana başlıkları ile incelenmiştir. Bu ana başlıklar altında, öncelikle muhasebe ile ilgili taraflar açıklanmış sonrasında ise muhasebe denetiminin tarihsel gelişimi sanayi devrimi öncesi ve sanayi devriminden günümüze gelişen süreç olarak iki alt başlık altında toplanmıştır. Bu alt başlıklar altında ise bu tarihsel gelişim, tarihler arasına indirgenerek muhasebe denetiminin tarihsel gelişimi daha da detaylandırılmıştır. Sonrasında ise muhasebe denetimi ile ilgili kavramlar başlığında denetim kavramı, türleri ve gerek Türkiye gerekse uluslararası boyutlarda denetim standartlarına yer verilmiştir. İkinci bölümde ise, öncelikle kanıt kavramını ve ilgili kavramları İspat hukuku, Vergi hukuku, Türk Ticaret Kanunu açısından ayrıntılı olarak incelenmiştir. Ardından ise kanıt kavramı muhasebe denetimi açısından karakteristiksel özellikleri, güvenilirlikleri ve elde etme maliyeti açısından irdelenmiştir. Bu bölümün son kısmında ise kanıt toplama üzerindeki etkili unsurlar olan risk, önemlilik ve iç kontrol yapısı incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise, muhasebe denetiminde kullanılan kanıt toplama teknikleri incelenmiştir. Bu başlık altında fiziki sayma ve inceleme, doğrulama, belge incelemesi, kayıt sürecinin incelenmesi, analitik inceleme, yeniden hesaplama, gözlem, derinlemesine araştırma, soruşturma, ilgili hesaplar arasında ilişki kurma teknikleri ayrı ayrı ve detaylı bir şekilde incelenmiştir. Bu tekniklerin kendi içerisinde çeşitli yöntemlere sahip olan teknikler ise alt başlıkları altında detaylandırılarak açıklanmıştır. Belge incelemesi tekniği başlığı altında örnekleme yöntemi, analitik inceleme teknikleri başlığı altında da trend analizi, karşılaştırmalı tablolar analizi, dikey analiz, oran analizi ve ussallık testleri incelenmiştir. Dördüncü bölümde ise, Türkiyede muhasebe denetiminde kullanılan kanıt toplama teknikleri üzerine Ek 1 de verilen anket kullanılmak suretiyle yapılan araştırma ve sonuçları irdelenmiştir. Bu bölümde öncelikle Türkiyede ilgili kanunlarda yer alan kanıt toplama teknikleri hatırlatılmış, ardından araştırma amacına, yöntemine ve araştırmanın uygulanacağı ana kütleye ilişkin bilgiler verilmiştir. Sonrasında ise anket sonuçlarına ilişkin değerlendirmeler yapılmıştır. Beşinci bölümde ise, muhasebe denetiminde kullanılan kanıt toplama teknikleri üzerine Türkiye denetim standardı önerisi oluşturulmuştur. Sonuç kısmında tez konusu ve yapılan anket ile ilgili varılan sonuçlar anlatılarak Türkiye uygulaması açısından çeşitli öneriler getirilmiştir.

Interest groups in and out of a company need financial tables in economic decision making related to the company with various objectives. The accuracy of these decisions is provided by the correctness and dependability of the information in these financial tables. It is quite difficult to restrict the importance of the decisions made only to the success of the company. Because the success of the companies are as important as the success of the country economy in which they exist. Consequently, the state is closely interested in the enhancement of the correctness and dependability of the company financial tables. Globalization which is felt intensively especially after the II. World War, brought together international capital movements and the dependability of company output became as important in international dimensions as well as in domestic dimensions. The audit mechanism is required for company to determine the correctness and dependability of financial tables constituting the output for the financial information system, which is important for both the country economy and world economy. The objective of both the independent audit performed by the private sector and public audit performed by the public sector as well as the internal audit performed by the company itself is to ensure the correctness and dependability of the information derived from the financial tables for interest groups. The auditor as the person providing this states his opinion on the correctness of this information with the audit reports he submits after performing the audit. At this stage, the proofs that form a base for the auditor's opinion will be very important. The techniques used during proof gathering carry an important role when one considers the intensity of the operations in the company and the increase in the sectors benefiting from the output of companies. The objective of this study is the examination of the proof gathering techniques which are a base for the expression of the auditor's opinion in accounting audit used both in Turkey and in international dimensions, to investigate the techniques used proof collection in Turkey both during the independent audits and the accounting audits performed in the public sector in Turkey and to be able to provide a standard proposal titled Proof Gathering Techniques in Accounting and Auditing Standards which is currently being established. Within the above explained objective frame; in the first section primarily the accounting audit, concepts about the accounting audit, were examined under the major headings of its historical development and audit standards both in the world an in Turkey. Under these major headings, first the sides of an accounting audit are explained and then its historical evolution is explained in two sub headings namely before industrial revolution and the period after the industrial revolution until today. The historical development of the accounting audit is detailed to more specific intervals under these subheadings to be able to provide more detailed information. Consequent to this, under the heading of concepts related to accounting audit; the audit concept, its types and standards both in the Turkish as well as in the international dimensions are covered. In the second section, primarily the concept of proof and relevant concepts are examined in detail from the Proof Law, Tax Law and Turkish Commercial Code. Later, the characteristics of the proof concept in accounting audit, its dependability and cost of provision are investigated. In the last part of this section, risk, importance and internal control structure are examined as effective elements in proof gathering. In the third section, the proof collection techniques in accounting audit are examined. Physical counting and investigation, proof, document examination, examination of the recording procedure, analytical investigation, recalculation, observation, through investigation and techniques of establishing relations between related accounts are examined in detail and one by one. Those techniques having various methods among these techniques are explained in detail under subheadings. The sampling method under the document examination technique, trend analysis, comparative tables analysis, horizontal analysis, ratio analysis are examined under the analytical investigation techniques heading. In the fourth section, the effects of the research performed using the attached survey on proof gathering techniques in accounting audit in Turkey as in Attachment 1, are discussed. In this section, primarily the proof gathering techniques in the Turkish Laws were reminded; then information related to the objective, method and major experimented environment of the research are provided. Later on evaluations on the research results are presented. In the fifth section, a proposal on the Turkish Audit Standard on the Accounting Audit Proof Gathering techniques is presented. In the conclusion section, the subject of the dissertation, and the results reached with the research are explained as well as proving various proposals from the Turkish application aspect.
Keywords: Muhasebe; Muhasebe-denetim; Yönetim ve yardımcı hizmetler