Bruno Etienne, Jacques Berque ve Jean-Paul Charnay bağlamında Müslüman toplumların analizi - Er, Neslihan (My University, 2018)
Sosyoloji doğduğu toplum içinde, kurucularının kendi toplum ve tecrübelerine dayanarak geliştirdikleri bir bilimdir. Toplumlarını anlamayı hedeflediklerinden, yaptıkları gözlemler kendi toplumlarına yönelik olmuştur ve kendi toplumsal dinamiklerinden hareketle sonuçlar elde etmişlerdir. Müslüman toplumları anlamaya yönelik geliştirilmiş İslam sosyolojisi çalışmaları ise Batı’da yapılan çalışmaların uyarlanması şeklindedir ve oryantalist bakış açısına sahiptir. Oryantalist anlayışın Müslüman toplumlarının kalkınma ve demokratikleşme anlamındaki olumsuz tutumu devam etmiştir. Sonraki dönem oryantalistler daha objektif bir sosyolojik hipotezle Müslüman toplumları inceleme iddiasında bulunmuşlardır. Bu anlamda Fransa’da “sosyologların en şarkiyatçısı ve şarkiyatçıların en sosyoloğu” olarak tavsif edilen Jacques Berque ve talebesi Jean-Paul Charnay’ın diğer oryantalistlerden ayrılan yönlerinin olduğuna işaret edebiliriz. Jacques Berque’in çağdaşları ve öğrencileri arasında, ondan etkilenenlerden birisi deBruno Etienne’dir. Bruno Etienne, Fransız İslam’ı gibi kendine has kapsamlı kavramlarıyla bu metodu ‘objektifliğiyle’ geliştirerek devam ettirmiştir. Bunda özellikle başarılı olmalarında, Kuzey Afrika’da Müslüman toplumlar içinde bulunmalarının ve problemi yerinde incelemelerinin önemli rolü vardır. Çalışmamızın başlangıç sorusu, sosyolojinin doğduğu toplumlardaki sosyolojik yöntemleri kullanan sosyologların Müslüman toplumları nasıl incelediği olmuştur. Müslüman toplumları ilgilendiren öncelikli problemleri nasıl ele aldıkları ve gerçek anlamda problemlerin çözümüne yönelik ne tür çalışmalarda bulunduklarıdır. Ayrıca Fransa’da Müslüman varlığına getirdiği çözümler ve Modernitenin kendinden kaynaklanan problemlere karşı Müslüman toplumunu nasıl değerlendirdikleri incelenmiştir. Radikal İslamcılık, Arap milliyetçiliği ve İslamî hareketleri nasıl anladıkları ve bütün bu sorulara ‘içerden cevaplama’ iddiasında ne kadar başarılı olabildikleri ele alınmıştır. Bruno Etienne tüm bu konuları tarihi süreç içinde, yerinde gözlem ve incelemeler sonucu açıklamış ve sömürge ve sonrası Kuzey Afrika’da din olgusunun ne kadar etkin olduğunu araştırma konusu edinmiştir. Çalışmamızda elde edilecek sonuçların özellikle; Batı kökenli bir bilim olan sosyolojinin teorileriyle, kendilerini, Müslüman toplumlara yabancı bulmayan ve problemlere içerden baktıkları iddiasında bulunan sosyologların analizlerinde ne derece tarafsız ve başarılı olduklarını göstermesi; günümüz Müslüman toplumların meselelerinde yararlanılabilecek bir metodolojiyi geliştirmede katkısı beklenmektedir.

Sociology is a science that its founders developped within their own communities based on their experiences. Since they aimed to understand their societies, their observations have been directed towards their own societies and they have achieved results baed on their own social dynamics. Islamic Sociology studies developed to understand Muslim societies were adaptated from studies in the West and have an orientalist perspective. The negative attitude of the orientalist approach towards the development of Muslim societies continued. In the following period,orientalists claimed to examine Muslim societies more objectively. In this sense, we can point out that in France, Jacques Berque and his student Jean-Paul Charnay, both known as the most sociologicals of Orientalists and the most Orientalistics of sociologists, can be separated from the others. Bruno Etienne evolved under Berque's influence as one of his contemporaries and students. He kept developing the 'objectivity’ of this method, adding his own comprehensive concepts such as French Islam. Their presence in Muslim communities in North Africa and their on-site investigations played an important role for their success. The initial question of our study was how sociologists using sociological methods in societies where sociology emerged were studying Muslim societies. How they deal with the primary problems that concern Muslim societies and what kind of studies they have in order tosolve those. In addition, we examined the solutions they brought to the Muslim existence in France and how they evaluate the Muslim community faced with the problems arising from Modernity. We discussed how they understand radical Islamism, Arab nationalism and Islamic movements and how they could be successful in responding to all these questions. As a result of on-the-spot observations and investigations, Bruno Etienne explained all these issues, and researched how effective the phenomenon of religion is in the colonial and postcolonial North Africa. We expect from our results to ; elucidate how the sociologists, who claim not to be alienated and to see problems from within in Muslim societies, using sociological theories that are fundamentally western, are impartial and successful in their analysis; contribute to developing a useful methodology in the issues of current Muslim societies.
Keywords: Din Sosyoloji Religion Sociology; Islamic sociology; İnsan (İslam); İslam sosyolojisi; Man (Islam)