Tanzimat’ tan Cumhuriyet’ e Arapça öğretimi (kaynaklar ve yöntemler) - Açık, Kerim (My University, 2002)
Tanzimat'tan Cumhuriyet'e Arapça Öğretimi (Yöntemler - Kaynaklar) konulu tezimizde genel olarak Tanzimat Fermanı'nın ilanından sonra Osmanlı Devleti'nde başlayan yenileşme süreci içerisinde eğitim alanında gerçekleştirilen yenilikler ve gelişmeler incelenmiştir. Bu dönemde Osmanlı Devleti'nin gelişmesi için eğitim alanında reformların kaçınılmaz olduğunu gören ileri görüşlü devlet adamları tarafından bir çok yeni okullar açılmış ve modern usullerle eğitim yapılmaya çalışılmıştır. Tezimizin Giriş Bölümü'nde, Tanzimat öncesinden başlayarak Cumhuriyet'in ilanına kadar olan dönemde eğitim alanında gerçekleştirilen yenilikleri, batılılaşma hareketlerini, açılan yeni okulları ve idari teşkilatta meydana gelen gelişmeleri inceledik. Osmanlı Devleti'nin eğitim tarihinde klasik devir olarak kabul ettiğimiz Tanzimat'ın ilanından önceki dönemde Arapça öğretimi veren eğitim kurumlarını özlü şekilde ele aldık. Sıbyan Mektepleri, Medreseler, Enderun Mektebi ve Askeri Okulların, eğitim teşkilatı içindeki yer ve önemlerini belirtmekle beraber bu okullardaki Arapça öğretiminin metodik özelliklerini ortaya çıkararak inceledik. İkinci Bölüm'de; Tanzimat'ın ilanından Cumhuriyet'e kadar olan dönemde açılan yeni öğretim müesseselerini, bu dönemde meydana gelen gelişmelere paralel olarak teşkilat yapısı ve öğretim durumu açılarından ele aldık. Bunların yanı sıra bu müesseselerdeki Arapça öğretim durumunu ve kullanılan öğretim yöntemlerini ortaya çıkarmaya çalıştık. Üçüncü Bölüm'de; Medreselerde Arapça öğretiminde kullanılan belli başlı Sarf-Nahiv kitaplarını özlü bir şekilde tanıttıktan sonra, Tanzimat Dönemi'nde açılan yeni okullarda Arapça öğretiminde kullanılmak üzere hazırlanan eserleri metodik olarak inceledik. Bu eserleri incelerken özellikle Tanzimat eğitim anlayışına uygun olarak hazırlanmış ve dil öğretiminde kullanılan değişik yöntemleri içeren kitapları seçmeye özen gösterdik. Sonuç olarak; Tanzimat'ın ilanından sonra ortaya çıkan yeni eğitim anlayışı içinde Türk Dilcilerinin Arapça'nın bir yabancı dil olarak öğretiminde, gerek sınıf ortamında uyguladıkları öğretim yöntemlerini gerekse örgün eğitim ortamında uygulanmak üzere hazırladıkları eserlerdeki metodik özellikleri tesbit ederek ortaya çıkarmaya çalıştık.

ABSTARCT In this thesis covering The Arabic Education (Methods - Resources) from the Tanzimat Period to the Republican Period, a general vision of the novelties and developments in the field of education during the modernization period of the Ottomans, which started after the Tanzimat Firman was issued, is studied. During this period, many new schools were opened and modern-method education systems were carried out by bureaucrats ahead of their time, who realized that educational reforms were vital for the development of the Ottomans. In the introduction part of our thesis, we studied the novelties in the field of education, westernisation movements, the new schools which were opened and the developments in the administrative organization, from pre-Tanzimat period to the declaration of the Republic. In Part One; we thoroughly covered the educational institutions that were giving education in Arabic in the pre-Tanzimat period, acknowledged as the classic period in the history of education. As well as pointing out the role and importance of Primary Schools, Medresses, Palaca Schools and Military Schools in the educational system, we also studied in detail the methodological aspects of the Arabic educations in these schools. In Part Two; we covered the new educational institutions opened in the period from Tanzimat to the declaration of the Republic, in terms of the institutional structure in parallel to the developments of the period and the educational conditions. In addition, we tried to bring to light the educational conditions in Arabic teaching and the methods used. In Part Three; after introducing in detail the major Sarf-Nahiv books used in Medresses for Arabic teaching, we methodically studied the works prepared for use in Arabic teaching in the schools newly opened in the Tanzimat period. During this process, we paid close attention to especially select books prepared in accordance with the educational concept of the Tanzimat period and covering various methods of language teaching. To conclude; we tried to point out and put to light both the educational methods used by Turkish Linguistics in teaching Arabic as a foreign language, and the methodological properties of works they prepared for use in institutional education.
Keywords: Arapça; Dil; Dil Ve Diller Eğitim Öğretim