Türkiye-İran ilişkileri (1918-1960) - Yıldırım, Ender (My University, 2009)
Küreselleşen dünya düzeninde Ortadoğu’nun öneminin arttığı kaçınılmaz bir gerçektir. Bu gelişme Ortadoğu’nun iki büyük gücü olan Türkiye ve İran arasındaki ilişkileri geniş perspektiften ele almamıza neden olmuştur. Günümüzdeki Türkiye-İran İlişkilerini daha iyi kavrayabilmemize yardımcı olacağı düşüncesiyle 1918-1960 yıllarındaki Türkiye-İran İlişkilerini araştırmayı karar verdik. Bugün Türkiye’nin en önemli komşularından biri hiç şüphesiz İran’dır. Türkler ile İranlılar aynı coğrafyayı asırlar boyunca paylaşmış bin yılı aşkın siyasi, askeri ve kültürel münasebetlerde bulunmuş ve büyük medeniyetler kurmuş iki büyük millettir. Araştırmamıza 1918-1960 yılları arasındaki Türkiye-İran İlişkilerini konu edindik. Çünkü Türkiye-İran ilişkilerinin tarihi seyrini incelediğimizde, bu dönemin en önemli özelliğinin iki ülke arasındaki anlaşmazlıkların çözümünün bu ülkelerin çıkarları için ne kadar önemli olduğunu ortaya koymasıdır. Birinci Dünya Savaşı’ndan mağlup olarak çıkan Osmanlı Devleti ile savaşa fiilen girmemesine rağmen savaşın her türlü etkisine maruz kalan İran da yeni gelişmeler ortaya çıkmıştır. İşgalci kuvvetlere karşı verilen bağımsızlık mücadelesi iki ülkenin birbirine yaklaşmasında önemli rol oynamıştır. Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk ile İran Devleti’nin kurtarıcısı Rıza Şah Pehlevi izledikleri siyasetle kendilerine miras kalan sorunları çözüme kavuşturarak Türk-İran dostluğunun temelini attılar. İki ülke arasındaki samimi ilişkiler İkinci Dünya Savaşı’yla birlikte bir süre kesintiye uğrasa da Demokrat Parti ve Muhammed Rıza Şah Pehlevi döneminde Türk-İran dostluğu tekrardan daha güçlü bir şekilde tesis edilmişti. Atatürk ve Rıza Şah Pehlevi döneminden temeli atılan, Demokrat Parti ve Muhammed Rıza Şah Pehlevi döneminde de daha da kuvvetlendirilen Türk-İran dostluğu 1979’daki İran İslam Devriminden sonra önemini kaybetmiş olup ikili ilişkiler dalgalı bir seyir izlemeye başlamıştı.

It is inevitable reality that increasing the importance of the Middle East in order of the global world. This mature is been the cause that we took up the relations between Turkey and Iran as widely perspective. We decided to research the relations between Turkey and Iran between the years 1918-1960 for you to comprehend the relations between Turkey and Iran better at the present time. One of the most importance neighbors of Turkey is Iran as certain on today. Turks and Iranians are great nations which have shared same geography as long as centuries have been in political, military and cultural relations more than one thousand years and have established great civilizations. We have taken Turkey-Iran relations between years 1918-1960 as a subject in our research. Because, when we examine historical progress of Turkey-Iran relations we can see that how much it is importance for these countries to solve disagreements is the most important property of this period. There have been some develops in Ottoman Emperor which is been out of First World War as defeated and in Iran which has taken all the effect of the war although hasn’t got into the war. The struggle of independence which was against to occupation powers was been an important role for both two countries to approach each other. Mustafa Kemal Atatürk who was the founder of Turkish Republic and Riza Shah Pahlavi who was the savior of Iran Government have based friendship of Turkish-Iranian by solving the problems which is been as a inheritance to theirselves. The cordial relations between two centuries drop by piece cut off Second World War although Turkish-Iranian Friendship is been established as strongly in the period of Democratic Party and Mohammed Riza Shah Pahlavi. Turkish-Iranian Friendship what was based on the period of Atatürk and Riza Shah Pahlavi and after more strengthened on the period of Democratic Party and Mohammed Riza Shah Pahlavi has lost itself importance after Iranian Islamic Revolution in 1979 then dual relations has been going on wavy progress.
Keywords: İran_Dış İlişkiler_Türkiye; Türkiye_Dış İlişkiler_İran