Hasanpaşa Gazhanesinden Müze Gazhaneye : endüstriyel mirasın kamusal alan olarak yeniden inşası - Aytekin, Zeynep (My University, 2025)
Bu çalışma, İstanbul’un Kadıköy ilçesinde yer alan ve 19. yüzyıldan 1993 yılına kadar faaliyet gösteren Hasanpaşa Gazhanesinin, “Müze Gazhane” adıyla bir kültür-sanat merkezi olarak yeniden kamusal yaşama kazandırılma sürecini incelemektedir. Araştırmanın problemi, endüstriyel miras alanlarının yeniden işlevlendirilme süreçlerinde yerel topluluklar ve sivil inisiyatiflerin rolünün, karar alma mekanizmalarında yeterince görünür olmamasıdır. Bu bağlamda çalışmanın amacı, söz konusu dönüşümün gönüllüler ve mahalle sakinleri açısından yarattığı sosyal, mekânsal ve kültürel etkileri ortaya koymaktır. Araştırma, nitel yöntemlerle yürütülmüş olup 2025 yılı Mayıs-Temmuz ayları içerisinde sekiz Gazhane Çevre Gönüllüsü ile ve 2024 Aralık-2025 Temmuz ayları içerisinde ise on Hasanpaşa sakini ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Ayrıca dönüşüm sürecinin farklı dönemlerinde basılı ve dijital mecralarda yer alan gönüllü söylemleri, söylem analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Bulgular, gönüllülerin Müze Gazhaneyi uzun yıllara yayılan bir kamusal mücadele pratiğinin sonucu olarak gördüklerini; mahalle sakinlerinin ise alanı sosyokültürel etkileşim ve kamusal yaşam açısından önemli bir kazanım olarak değerlendirdiklerini göstermektedir. Ancak işlevsel yetersizlikler, yönetim modeline katılım sınırlılıkları ve alanın tarihsel hafızasını yeterince yansıtmayan sergi eksiklikleri öne çıkan sorunlar olmuştur. Sonuç olarak, çalışmada endüstriyel miras alanlarının yeniden işlevlendirilme süreçlerinde katılımcı yönetim modellerinin önemine vurgu yapılmakta; benzer projelerde yerel toplulukların karar alma süreçlerine etkin biçimde dahil edilmesi önerilmektedir.

This study examines the process of reintegrating the Hasanpaşa Gasworks, located in the Kadıköy district of Istanbul and active from the 19th century until 1993, into public life as a cultural and arts center under the name “Museum Gasworks.” The problem addressed in this research is the insufficient visibility of local communities and civil initiatives in decision-making mechanisms during the re-functionalization processes of industrial heritage sites. In this context, the aim of this study is to reveal the social, spatial, and cultural impacts of this transformation from the perspectives of volunteers and neighborhood residents. The research was conducted using qualitative methods and involved semi-structured interviews with eight Gazhane Çevre Gönüllüsü (Gazhane Environment Volunteers) between May and July 2025 and ten Hasanpaşa residents between December 2024 and July 2025. In addition, volunteer statements published in print and digital media during different periods of the transformation process were evaluated using discourse analysis. The findings reveal that volunteers perceive the Gazhane Museum as the result of a long-standing public struggle, while neighborhood residents view the area as an important gain in terms of sociocultural interaction and public life. However, functional inadequacies, limited participation in the management model, and exhibition deficiencies that fail to adequately reflect the area's historical memory emerged as prominent issues. In conclusion, the study emphasizes the importance of participatory management models in the revitalization processes of industrial heritage sites and recommends that local communities be effectively involved in decision-making processes in similar projects.
Keywords: Endüstriyel Miras; Gazhane; Hasanpaşa Gazhanesi Kültür ve Sanat Merkezi (İstanbul, Türkiye); Industrial Heritage; Kamusal Alan Gasworks; Kent Hakkı; Müze Gazhanesi Kültür ve Sanat Merkezi (İstanbul, Türkiye); Public Space; Repurposing; Right to the City; Yeniden İşlevlendirme