Nasiruddin tusi’de varlık ve uluhiyyet - Şirinov, Agil (My University, 2007)
“Nasîruddîn Tûsî’de Varlık ve Ulûhiyyet” adlı tez giriş, iki bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde tezin kaynakları ve takip edilen metot üzerinde durulmuş, Tûsî’nin hayatı ve entelektüel biyografisi hakkında bilgi verilmiştir. Tûsî’nin varlık anlayışından bahsedilen birinci bölümde varlığın tanımı, mahiyet, varlık-mahiyet ilişkisi ve ayırımı, varlık alanları, yokluk, hâl teorisi, yüklem olarak aklın itibarları ve mümkin varlığın taksimi gibi konular ele alınmıştır. Tûsî’in varlık anlayışının genel hatlarıyla İbn Sînâ felsefî geleneğiyle uyum içinde olduğu, ancak başta imkânın sübûtî bir özellik olmadığı ve maddeyle (heyûlâ) ilgili görüşleri olmakla bazı noktalarda bu gelenekten ayrıldığı tespit edilmiştir. İkinci bölümde ise Tûsî’nin Ulûhiyyet anlayışı ele alınarak isbât-ı vâcib, Allah’ın sıfatları ve filleri gibi konular üzerinde durduk. Tûsî’nin Allah’ın varlığının delillendirilmesinde genelde Meşşâî çizgiyi devam ettirerek bu gelenekte kullanılan imkân delilini benimsediği görülmektedir. Allah’ın sıfatları ve fiilleri konusunda ise genel hatlarıyla İmâmiyye-Mu’tezile çizgisindedir. Tezde Tûsî’nin görüşlerini ortaya koyarken sadece deskriptif bir metot takip etmedik. Onun görüşlerini tartışarak, ayrıca kendisinden önce ve sonra yaşamış olan önemli İslâm düşünürlerin görüşleriyle mükayese ederek ele aldık Bu metot, Tûsî’nin İslâm düşüncesinde, özellikle de kelâm geleneğindeki yerini belirlememize yardımcı oldu. Sonuç olarak Tûsî’nin sistem kurmuş olan bir filozoftan ziyâde felsefî kelâmın kurucularından biri olan eklektik bir düşünür olduğunu söyleyebiliriz.

The dissertation, enfilled “Existence and Deity in Nasiruddin Tusi’s Thought” contains an introduction, two chapters and a conclusion. In the intoduction, sources of dissertation and methods of researchs are examined, and the intellectual biography od Tusi is reviwed. The first chapter discusses the perception of existence in Tusi exploring the definition of existence, essence, spheres of existence, nothingness, the relationship betwen existence and essence, and their distinction etc. İt is observed that Tusi’s notion of existence is compatible with İbn Sina’s Philosophical tradition.in general, but these are some points that he diverged from this tradition. The second chapter probes the notion of deity in Tusi’s thought examining this ideas an isbat al-vadjib (incumbent affirmation), the actions and attributes of Allah. Tusi follows the Mashai course in proving the existence of Allah in general, and adopts the argument of possibility in this tradition but he is in line with Imamiyya-Mu’tazila regarding the notion of actions and attributes of Allah. I did not follow only descriptive method in examining the thought of Tusi in my dissertation. I compased his ideas with prominent Muslim thinkers who lived before and after Tusi while discussing and analyzing them. This method surely helped do determine his position in Islamic thought, especially in Kalam (theological) tradition. In conclusion, I may argue that Tusi, than being a philosopher who establishes a system, was an eclectic thinker as being one opf the founders of philosophical theology.
Keywords: Din; İslam Dini; Kelam