Hazim el-Kartacenni-Arap dili ve belagatı şiiri ve edebi tenkidi hakkında görüşleri - Öznurhan, Halim (My University, 2004)
Bir düşünür, meşhur bir şâir ve edebiyat teorisyeni olan Óazim el-Òarùacenny ( ö. 684/ 1285 ) üstün zekası ve özel edebi kabiliyeti ile Yunan ve Arap şiir ve edebiyat teorilerini uzlaştırma girişiminde bulunmuştur. İki farklı edebî tutum ve eğilimin ilginç şekilde bir araya getirilmesi metot, tarz ve temalar açısından farklı, harika bir eleştiri ve belagat çalışması meydana getirdi. Óazim, eserinde bir aydınlatıcı ve yol gösterici olmayı amaçladığı için eserine Minhacu'l-buleáaÿ ve siracu'l-udebaÿ adını verdi. Eseri dört bölümden oluşur: Birinci bölümde lafızlar ve ifade tarzları üzerinde durulur. ( Bu bölüm kayıptır. ) İkinci bölümde anlamlar ve şiir temaları işlenir. Üçüncü bölüm kasidenin yapısı üzerinedir. Dördüncü bölümde ise üslup ve şiir kategorileri üzerinde durulur. Kendisi de bir şâir olan Óazim el-Òarùacenny, Aristoteles'in şiir anlayışını sürdüren filozoflar, özellikle de el-Faraby ve İbn Syna'dan ve klasik Arap edebî eleştiri geleneğinden yararlanmış; şiire farklı, ama birbirini tamamlayan üç açıdan bakmıştır: Tahayyül ( şiirin şâirin zihninde oluşması ), taõyyl ( şâirin, muhatabın zihninde imaj oluşturması ) ve muóakat ( yansıtma ). Şiirin, dinleyicinin zihninde imaj oluşturan ( muóayyil ) ölçülü söz olduğunu, buna Arap şiirinde kafiyenin eklendiğini söylemiştir. Ona göre, şiirde esas olan doğru veya yalan öncüller içermesi değildir. Bir sözün şiir sayılabilmesi için, doğru ya da yalan olması değil, dinleyicinin zihninde, onu etkileyecek imajlar oluşturması şarttır. Óazim al-Qartajanny ( d. 684/ 1285 ), a philosophist, an established poet, and theoretican-critic with an astute mind and peculiar literary insights, attempted a reconciliation of Hellenistic and Arabic concepts of poetry and literary theory. The curious admixture of the two divergent literary attitudes and orientations produced a unique critical, rhetorical work of distinct appreciable methodical, stylistic, an thematic complexity. Óazim al-Qartajanny intended his opus as beacon and a guide, and thus called it Minhacu'l-buleáaÿ ve siracu'l-udebaÿ. The Minhac is organised in four parts: on words ( elfaë ) or expression ( this part is lost ); on concepts ( meæany ) or motifs; on composition ( naëm ) and on the paths, or methods ( ùuruò or esalyb ). Óazim al-Qartajanny, himself a poet, utilized the Arabic Aristotelian tradition, especially al-Faraby and Ibn Syna, and the native tradition of literary criticism. He looked at poetry from three different yet complementary perspectives, considering it as an act of taõayyul (creation), taõyyl (reception), and muóakat (mimesis). And he said that poetry is imaginatively representational and metrical discourse, characterized in Arabic by the inclusion of rhyme. The imaginatively representational premises it combines, whether objectively truthful or false, have as their only condition, in so far as they are poetry, imaginative representation
Keywords: Arap Dili; Arap Edebiyatı