XX. yüzyıl Türk tasavvufunda entelektüel tavır : Kenan Rifai örneği - Seçkin, Esra (My University, 2022)
Bu çalışma konusu itibarıyla, Türk tasavvufunun entelektüel hayattaki yansımalarını 1867-1950 yılları arasında yaşamış bir mutasavvıf olan Kenan Rifai (Büyükaksoy) özelinde değerlendirerek, kendisinin felsefi tasavvuf geleneği ile olan irtibatını, tasavvufi söylemlerinin entelektüel karşılıklarını, Osmanlı İmparatorluğu ve Cumhuriyet devrinin tüm hukuk ve kurumlarının sistemsel dönüşüm göstediği kaotik dönemlerinde bürokrat olarak görev yapmasının yanısıra karşıt bir durumda konumlanan mistik alandaki “irşat edici” pozisyonunun niteliğini, bu şahitliğin felsefi tasavvuf tarihine olan etkisini ve ekolün bir “entelektüel tasavvuf modellemesi” olarak ele alınabilirliğinin imkanını tartışmaya açmayı hedeflemiştir. Tasavvuf doktrininin entelektüel alandaki yansımalarını Kenan Rifai ve ekolü çerçevesinde tartışmaya açtığımız bu çalışmanın ana varsayımı; mistik bir yaşayış ve deruni bir tecrübe olan tasavvuf hayatının (maddi ve manevi planda) tefekkür dünyasını geliştirerek, düşünce ortamına entelektüel birikim sağlamış olabileceği fikrinden hareket etmektedir. Çalışmamızda felsefi alanda varlık göstermiş olan tasavvuf mensubu kişilerin düşünsel faaliyetleri ve entelektüel tasavvuf modelindeki bu işleyişin tarihi süreçte hangi dinamiklerle var olduğu konusuna odaklanılmıştır. Bu bağlamda tasavvuf öğretisinin geniş spektrumlu yapısı itibariyle metafizik bir ilim olarak nazariye formunda belirişine sebep olan mutasavvıf şahsiyetlerin entelektüel dünyaları tanıtılmıştır. Sosyologlarca Wolk İslam/ Yüksek İslam olarak sınıflandırılan kavramların, coğrafyamızda oluşan entelektüel tasavvuf olgusuyla farklı bir form kazandığı tezine sahip olan bu çalışmada, kent-dışı yerleşimlere ait olarak görülen mistik yaşantıların yüksek kültürle temas sonucu kentli bir biçim kazandığı ve entelektüel desenin etkisiyle Halk İslam’ı kavramsallaşmasından soyutlanarak şehir/ kent formuna evrildiği tezi ile hareket etmektedir. Modern dünyanın belirsizliği içindeki bireylerde mistik yönelimlerin yoğunlaşacağı ve modern sonrası dünyanın mistisizme kayacağı iddiasında bulunan sosyolog Georg Simmel’in veya post-modern çağın post-seküler bir yapıya dönüşüm reaksiyonuyla dini kurumlarda önemli form değişiklikleri yaşanacağını ifade eden Alman siyaset bilimci Jürgen Habermas’ın ve paydaşlarının bu tarz öngörüleri entelektüel dünyada paylaşılırken içinde var olduğumuz konjonktürde din kurumunun ve mistik geleneklerin kazanacağı formun niteliğinin analizi teolog ve sosyologlarca sürdürülmektedir. Konu ile ilgili olarak Müslüman toplum modeli üzerinde incelemeleri bulunan İngiliz filozof ve sosyal antropolog Ernest Gellner’in bir önermesi olarak kabile kültürlerinde önemli işlevlere sahip olan “veli kültü” etrafında yaşanan tarikat gerçeği modern dönemde Max Weber’in “büyü bozumu” ifadesinde kendini bulan geniş kitleleri cezbetmiş ve modernitenin anlam krizinden bir çıkış bulmaya çalışan entelektüel kesimi de etkisi altına almış görünmektedir. Bu bağlamda sosyolojinin toplumsal yaşamda beliren tüm olgusal etkileşimleri inceleme vasfına ilişkin olarak; sosyal bilimler çerçevesinde tasavvuf öğretisinin toplumsal ve kültürel kodları düzenleme fonksiyonunun sosyolojik analizi gereklilik kazanmaktadır. Bir İslam mistisizmi olan tasavvufun modern çağın düşünce dünyasına olan katkı potansiyelinin analize değer olduğu kanısıyla yola çıkan bu çalışmada, Kenan Rifai ve ekolünün felsefi tasavvuf anlayışı odağa alınarak literatürdeki kavramların anlam haritalarının tahlilleriyle modernite karşısında konumlanan bu tavrın izi sürülmüştür. Geldiğimiz konumda mistik geleneklerin kazanmış olduğu bu yeni formda Türk Tasavvuf alanındaki açılımların analizi ve tasavvuf öğretisinin öznel yapısından kaynaklanan entelektüel desen ve tasavvufi marifet ve bilişin entellektüel düşünce dünyasındaki etkilerinin tartışılmaya açılmasının sosyoloji dünyasına önemli bir katkı sağlayacağı kanaatini taşımaktayız. Felsefi Tasavvuf, Entelektüel, Modernleşme, Kenan Rifai

The subject of this study is to evaluate the reflections of Turkish Sufism in the entirety of Kenan Rifai (Buyukaksoy), who was 67-1950, and to benefit from the appropriate position of Kenan Rifai (Buyukaksoy), which is seen as an accounting of the chaotic parts of the Ottoman and Republic eras, the reading of the Sufi Sufi book, the reading of the Sufi Sufi record to enable the product and school, which are the mystical field “use of the commonality” mysticism, and the school to be selected as a “targeted mysticism” targetable, and to open it to education. This is the main course of our process of drawing and school of Kenfai, showing the representations of the Sufi doctrine; in the world, based on the idea that by developing Sufism education (material and spiritual development), which is a mystical life and an inner experience, it has gained opportunities to live in the world of thought.The focus is on which of the events occurring in this study in the Sufi model will be related. In this context, in terms of the broad spectrum structure of the Sufi teaching, the general worlds of the Sufi personalities, which caused its emergence from the theoretical form as a metaphysical science, were introduced. In this study, which has the thesis that the concepts classified as Wolk Islam/ High Islam by sociologists have gained a different form with the intellectual mysticism phenomenon in our geography, the mystical experiences seen as belonging to non-urban settlements gain an urban form as a result of contact with high culture and Folk Islam with the effect of the intellectual pattern. It acts with the thesis that it has evolved into a city/ city form by abstracting from its conceptualization. Sociologist Georg Simmel, who claims that mystical tendencies will intensify in individuals in the uncertainty of the modern world and that the post-modern world will shift to mysticism, or German political scientist Jürgen Habermas, who stated that religious institutions will experience significant form changes with the reaction of the post-modern era to a post-secular structure, and its stakeholders. While such predictions are shared in the intellectual world, the analysis of the quality of the form that the religious institution and mystical traditions will gain in the conjuncture we are in is being continued by theologians and sociologists. As a proposition of the British philosopher and social anthropologist Ernest Gellner, who has studied the Muslim society model on the subject, the fact of the sect around the “veli cult”, which has important functions in tribal cultures, finds itself in Max Weber’s expression of “disenchantment” in the modern era. it seems to have attracted the masses and influenced the intellectual segment, which is trying to find a way out of the meaning crisis of modernity. In this context, regarding the nature of sociology to examine all the factual interactions that appear in social life; In the framework of social sciences, sociological analysis of the function of regulating social and cultural codes of Sufi teaching becomes necessary. In this study, which sets out with the belief that the contribution potential of Sufism, which is an Islamic mysticism, to the world of thought of the modern age is worthy of analysis, the philosophical understanding of Sufism of Kenan Rifai and his school is focused on, and this attitude, which is positioned against modernity, has been traced by analyzing the semantic maps of the concepts in the literature. We are of the opinion that the analysis of the developments in the field of Turkish Sufism in this new form, which mystical traditions have gained in our current position, and the intellectual pattern arising from the subjective structure of the Sufi teaching, and the effects of Sufi ingenuity and cognition on the intellectual world of thought will make an important contribution to the world of sociology. losophical Sufism, Intellectual, Modernization, Kenan Rifai
Keywords: 20. yy; 20th century; Entelektüel; Felsefi Tasavvuf; Intellectual; Kenan Rifai; Kenan Rifai (Büyükaksoy), 1867-1950; Kenan Rifai Philosophical Sufism; Modernization; Modernleşme; Sufism; Tasavvuf; Turkey; Türkiye