Helianthus annuus L. (ayçiçeği)’ nin pistilat ve hermafrodit çiçeklerinin karşılaştırmalı ontogenisi - Çetinbaş, Aslıhan (My University, 2011)
Helianthus annuus L. (AYÇİÇEĞİ)’ NİN PİSTİLAT VE HERMAFRODİT ÇİÇEKLERİNİN KARŞILAŞTIRMALI ONTOGENİSİ Bu çalışmada Helianthus annuus L. (Compositae)’ nin hermafrodit ve pistilat çiçek gelişimleri apikal meristemin farklılaştığı evreden, olgun çiçek oluşumunun gerçekleştiği evreye kadar analiz edildi. Hermafrodit ve pistilat çiçekte floral farklılaşmanın fenolojisini belirtmek ve çiçek organogenezisini ve olgun çiçeğe dönüşüm evrelerini göstermek amacıyla materyale parafin yöntemi uygulandı. Hermafrodit çiçek gelişimi ve pistilat çiçek gelişimi öncelikli olarak ayrı ayrı araştırıldı ve daha sonra gelişimleri karşılaştırıldı. H. annuus L. ’ de çiçek durumu kapitulum olarak tanımlanır ve kapitulum üzerinde iki tip çiçek bulunur. Tablanın etrafında bulunan sarı renkli çiçekler pistilat, tablanın ortasını dolduran çiçekler hermafrodit çiçeklerdir. Tabla üzerindeki hermafrodit çiçeklerde gelişim dış halkadan iç halkalara doğru devam eder. H. annuus L. ’ nin hermafrodit çiçeğinde 5 adet stamen bulunur. Anter çeperi epidermis, endotesyum, ara tabaka ve tapetumdan oluşur. Tapetum periplazmodyal tiptedir. Stigma kalkansı ve kuru tiptedir. Anatrop, unitegmik ve tenuinusellat olan tohum taslağı bazal plasentalanma gösterir. H. annuus L. ’ nin pistilat çiçeğinde stamenler oluşmaz ve karpel taslaklarının gelişimi bir süre sonra durduğu için stigma ve stilus meydana gelmez. Hermafrodit çiçekte, apikal meristemin çok sivri olmayan, yuvarlak hatlı bir çıkıntı halinde belirdiği ve floral meristemden öncelikle stamen taslaklarının daha sonra bunların hemen altında iki adet karpel taslağının belirdiği gözlemlendi. Farklılaşan iki karpel taslağının uzayarak stilusu oluşturduğu tespit edildi. Stamende önce filament, daha sonra anterin farklılaştığı saptandı. Hermafrodit çiçeklerde megasporogenez ve megagametogenez detaylı olarak incelendi. Tabla üzerinde bulunan hermafrodit çiçeklerin gelişim evrelerinin birbirinden farklı olduğu ve gelişimin dış halkalardan iç halkalara doğru olduğu tespit edildi. Hermafrodit çiçeklerde dikogami gözlendi ve H. annuus L. ’ de intrafloral dikagami ile interfloral dikogaminin kombine halde bulunduğu saptandı. Pistilat çiçek tomurcuğunda apikal meristemin, hermafrodit çiçektekine nazaran daha belirsiz bir çıkıntı halinde belirdiği ve floral meristemden iki adet karpel taslağının farklılaştığı saptandı. Pistilat çiçekte farklılaşan karpel taslaklarının gelişimlerinin bir süre sonra durduğu ve pistilat çiçekte stigma ve stilusun oluşmadığı ancak; içi boş, tohum oluşturmayan bir ovaryumun oluştuğu tespit edildi. Gelişimi duran karpel taslak hücrelerinde boyuna uzamanın ve koyu boyanmanın gerçekleştiği gözlendi. Hermafrodit ve pistilat çiçeklerin gelişimleri detaylı olarak incelendikten sonra gelişimleri karşılaştırıldı.

ABSRACT COMPERATIVE ONTOGENY OF Helianthus annuus L. (SUNFLOWER)’ S HERMAPHRODITE AND PISTILLATE FLOWERS In this study, the development of pistillate and hermaphrodite flowers of Helianthus annuus L. was analysed from the phase of apical meristem differentiated till the phase takes place the formation of mature flowers. In order to identify the phenology of floral differentiation and floral organogenesis, the paraffin method was applied to the material. In initial, the development of pistillate and hermaphrodite flowers were investigated separately and then development of the flowers were compared. H. annuus L.’ s inflorescence is identified as capitulum and the capitulum consists of two type flowers. Around the capitulum are pistillate flowers and hermaphrodite flowers take part inside of the capitulum. Development of hermaphrodite flowers on the capitulum begins from the outher whorl and continue to the inner whorl. Apical meristem in hermaphrodite flowers appears as a rounded ridge. Stamen primordia firstly differentiate from the floral meristem, then two carpel primordia differentiate. It was indenfied that the style of two differentiating carpel draft and it elongated. In stamen was determined that initially filament and later the anther was differentiated. Megasporogenesis and megagametogenesis in hermaphrodite flowers were examined in detail. Stages of development in the hermaphrodite flowers on the table are different and the development of international civil right has been identified as the outer whorl. Dichogamy in hermaphrodite flowers and intrafloral dichogamy with interfloral dichogamy was in combition in H. annuus L. were found. Apical meristem of pistillat flower buds appeared more uncertain than in hermaphrodite flowers’ s . Two carpel primordias diversify form floral meristem but then for a while development of them come to end. It was determined that, after a while the development of carpel draft differentiating in pistillate flower was stopped and in pistillate, stigma and the stylus did not occur; however the ovary was hollow and did not create seed. In the carpel darft cells of which the development stopped was observed the occurancy of elongating lenght and staining dark. Development of pistillate and hermaphrodite flowers were investigated separately and then development of the flowers were compared.
Keywords: Bitki Biyolojisi; Biyoloji