Mahmud-u Şebüsteri hayatı, görüşleri, üç risalesi - Temelli, Mehmet (My University, 2003)
Yüksek Lisans Tez Özeti Tezin Adı: Mahmud-ı Şebüsterî Hayatı, Görüşleri, Üç Risalesi Hazırlayan: Mehmet Temelli Tezin konusu, XIII. yüzyılda Tebriz'de yaşamış mutasavvıf Mahmud Şebüsterî'nin hayatı, düşünceleri ve eserleridir. Şebüsterî, özellikle Farsça konuşulan dünyada eserleriyle etkili olmuş bir düşünürdür. Gülşen-i Râz adlı eserine çeşitli mutasavvıflar tarafından otuza yakın şerh yazılmıştır. O, vahdet-i vücûd olarak bilinen tasavvuf öğretisinin en önde gelen yorumcularından biridir. Onun fikirlerinin anlaşılması, devrin tasavvuf anlayışının tanınmasında ve İslam düşüncesinin temel problemlerinde açılım sağlayacaktır. İnceleme beş bölümden oluşmaktadır. (I) Giriş bölümünde müellifin yaşadığı çağ, siyasi, fikri ve tasavvufî boyutlarıyla ele alınmaktadır. XIII. yüzyıl İslam dünyasının Moğol istilasıyla sarsıldığı bir dönemdir. Akabinde kurulan İlhanlılar devleti, çeşitli dinlerin ve kültürlerin buluşma noktasında yer almıştır. Dönem, felsefi ve dini ilimlerde olgunluk safhasını aksettiren önemli ürünler vermiştir. Tasavvufi açıdan da Kübrevîlik, Mevlevîlik gibi çeşitli tarikatların kurulması, Vahdet-i vücûd anlayışının gelişmesi ve birçok önemli sufinin yetişmesi ile zengin bir içeriğe sahiptir. (II) Mahmud Şebüsterî'nin hayatının ve eserlerinin ele alındığı bu bölümde eldeki sınırlı miktarda veriye dayanarak onun hakkında bilgi verilmiştir. Çalışmamıza konu olan üç eseri, bilinen şerhleriyle birlikte tanıtılmıştır, diğer eserleri hakkında bilgi verilmiştir. (III) Bu bölümde Şebüsterî'nin epistemoloji, varlık anlayışı ve eskatoloji gibi başlıklar altında tasavvuf öğretisi, tasavvufî hayat ve diğer dinler ve mezhepler hakkındaki görüşleri ele alınmıştır. (IV) Şebüsterî'nin üç eserinin çevirisi sunulmaktadır. Bunlardan ilki Saadetnâme adındaki inanç konularını ele alan 1571 beyitlik mesnevisidir. İkincisi Hakku'l-Yakîn adındaki kısa risalesidir. Bu eserinde kelamcılar, filozoflar ve sufilerin ihtilaf ettikleri konuları sekiz bölüm halinde

olarak aydınlatmaktadır. Üçüncü eser, Mir'âtü'l-Muhakkikîn adını taşımakta ve bazı felsefe konularını yedi bölüm halinde açıklamaktadır. (V) İnceleme bir sonuç bölümüyle son bulmaktadır. ABSTRACT Name: Mahmud Shabistari; his Life, Thought and Three Works Prepared by: Mehmet Temelli The subject of the Thesis is the life, thought and works of Mahmud Shabistari who lived in XIIIth century in Tabriz. Shabistari is an effective Sufi master by his works especially in Persian speaking world. Many Sufis have written a commentary on his Gulshan-i Râz (The Rose Garden of Secrets). He was an eminent spokesman of Wahdat al-Wujûd, the Sufi doctrine of Unity of Being. By understanding of his thoughts an expansion is gained on the Sufi mentality of the age and basic problems of Islamic thought. The study consists of three parts. (I) The introduction chapter deals with the age the author lived by its historical, intellectual and mystical dimensions. (II) The life and works of Shabistari is introduced in this chapter. (III) His epistemology, ontology and eschatology along with his thought on Sufism, theology and heretic sects and religions is studied in this chapter. (IV) In this chapter, Turkish translations of his three works titled Saadetnâme (The Book of Felicity), Hakku'l-Yakîn (the Truth of Certainity) and Mir'âtul-Muhakkikîn (The Mirror of Adepts) is submitted. (V) The study ends with a conclusion.
Keywords: anı; Biyografi; Diğer dinlere inananlar; Dini liderler ve düşünürler; İslama inananlar; Mahmud Şebüsteri; Tasavvuf