Cumhuri̇yet dönemi̇ alevi̇ li̇teratüründen monografi̇k eserlerde 14. yüzyil öncesi̇ Türk tari̇hi̇ne ai̇t referanslar - Durur, Hasan (My University, 2023)
Alevilikle ilgili yapılan çalışmalar, 1990lı yıllara kadar Baha Said ve Fuat Köprülü’nün oluşturduğu ‘’Türk Müslümanlığı’’ fikri üzerine bina edilmiştir. Bu yıllardan sonra Aleviliğin Kürt tarihi ile ilişkilendiren görüşler ileri sürülmeye başlanmış, 2000’li yıllarda da, Anadolu’nun kadim halklarıyla ilişkilendirilmiştir. Bu tez iki bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde Türklerin İslamiyet öncesi dönemine ait motifler ele alınmış, cem ayini, kadın, ocak, ateş, güneş ve ay, ozanlık, tabiat, atalar kültü, hayvanlar ve kurbanlar başta olmak üzere bazı konular hakkındaki görüşler aktarılmıştır. Ayrıca, Orta Asya’ya dayandırılan bazı Alevi aşiretlerinede değinilmiştir. Ardından, Türklerin İslamiyet’e geçiş dönemi ele alınmış, Türklerin İslam ile tanışmalarında Alevi/ Şii düşüncelerle teması aktarılmıştır. Ardından, Ahmet Yesevi ve Yesevilik konusu irdelenerek, Anadolu’daki izlerinden bahsedilmiştir. İkinci bölümde ise Türklerin Anadolu’yu fetih dönemi ele alınarak, Anadolu’ya gelen Türkmenlerin ve dervişlerin inançlarına dair düşünceler aktarılarak, bu dönemde kurulmuş olan ilk beyliklere değinilmiştir. Daha sonra yine bu dönemde Anadolu’ya gelen bazı Alevi Ocakları’ndan bahsedilmiştir. Ardından da Hacı Bektaş-ı Veli ile ilgili görüşler aktarılmıştır. Son olarak Babai İsyanı’na değinilerek, bu konu hakkında göçebelik ve yerleşiklik üzerinden yapılan değerlendirmelere yer verilerek çalışma bitirilmiştir.

The study on Alevism was built on the idea of Turkish Islam created by Baha Said and Fuat Köprülü until the 1990s. After these years, the most forward-looking views that Alevism acquired with the Kurdish history began, and they did not live together with the ancient peoples of Anatolia, which was also in the 2000s. This thesis consists of two parts. The motifs of the first birth of the Turks in the Islamic period were discussed, and opinions were conveyed about some items, especially the cem ritual, woman, hearth, fire, sun and moon, bard, nature, the cult of ancestors, animals and sacrifices. In addition, some Alevi tribes based on Central Asia were also mentioned. Then, the transition period of the Turks to Islam was captured, and the contact of Turks with Alevi/ Shia people in their acquaintance with Islam is conveyed. Then, Ahmet Yesevi and Yesevilik were examined and their traces in Anatolia were mentioned. In the second part, the period of the Turks' conquest of Anatolia is discussed, thoughts about the belief of the Turkmens and dervishes who came to Anatolia are conveyed, and the first principalities established in this period are mentioned. Later, some Alevi Hearths that came to Anatolia in this period are mentioned. Then, opinions about Hacı Bektaş-ı Veli were conveyed. Finally, the study was concluded by mentioning the Babai Revolt and giving place to the evaluations made on this subject based on nomadism and settlement.
Keywords: Alawiism; Alevi Writers; Alevi Yazarlar; Alevilik; Alevism; Cumhuriyet Dönemi Aleviler; History; Monografi; Monography; Republic Era Alevis; Tarih; Turkish history; Türk tarihi