5-6 yaş çocuklarına yönelik akran ilişkileri ölçeklerinin geçerlik güvenirlik çalışmaları ve akran ilişkilerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi - Gülay, Hülya (My University, 2008)
i 5-6 YAS ÇOCUKLARINA YÖNELİK AKRAN İLİSKİLERİ ÖLÇEKLERNN GEÇERLK GÜNİRVELİKK ÇALISMALARI VE AKRAN LSKLERNN ÇESTLİ DEGSKENLER AÇISINDAN İNCELENMESİ ÖZET Bu çalısmanın iki temel amacı bulunmaktadır: • Okul öncesi dönem çocuklarına yönelik akran iliskileri ölçeklerinin (Ladd ve Profilet Çocuk Davranıs Ölçegi, Akranlarının Siddetine Maruz Kalma Ölçegi ve Resimli Sosyometri Ölçegi) dilsel es degerlik, güvenirlik ve geçerlik çalısmalarını gerçeklestirmek. • Okul öncesi dönem çocuklarının akran iliskilerini, çesitli degiskenler (cinsiyet, anne tutumları, anne ve baba egitim düzeyleri) açısından incelemektir. Ladd ve Profilet Çocuk Davranıs Ölçegi ve Akranlarının Siddetine Maruz Kalma Ölçegi’ nin dilsel es degerlik çalısma grubunda, stanbul ilinde yasayan, anaokuluna devam eden, 5-6 yas grubundan 120 çocuk yer almıstır. Dilsel es degerlik çalısmasında, orijinal formların Türkçe’ ye çeviri islemleri gerçeklestirilmistir. Çeviri islemlerinin ardından istatistik islemleri yapılmıstır. Çeviri ve istatistik islemlerinin sonuçları, ölçeklerin dilsel es degerlige sahip oldugunu göstermektedir. Ladd ve Profilet Çocuk Davranıs Ölçegi ve Akranlarının Siddetine Maruz Kalma Ölçegi güvenirlik, geçerlik çalısma grubunda, stanbul ilinde yasayan, anaokuluna devam eden, 5-6 yas grubundan 746 çocuk ve 35 anaokulu ögretmeni yer almıstır. Ladd ve Profilet Çocuk Davranıs Ölçegi’ nin tümü ve alt ölçeklerinin güvenirlik çalısmaları için aritmetik ortalama, standart sapma degerleri, iç tutarlık katsayıları hesaplanmıs, madde toplam, madde kalan islemleri ve testtekrar test güvenirligi yapılmıstır. Ladd ve Profilet Çocuk Davranıs Ölçegi’ nin tümü ve alt ölçeklerinin geçerlik çalısmaları için kapsam geçerligi, yapı geçerligi, kriter geçerligi, ölçegin ayırtedici gücü hesaplanmıstır. Analizler, ölçegin tamamının ve alt ölçeklerinin güvenilir ve geçerli oldugunu ortaya koymustur. ii Akranlarının Siddetine Maruz Kalma Ölçegi’ nin güvenirlik çalısmaları için aritmetik ortalama, standart sapma degerleri, iç tutarlık katsayısı hesaplanmıs, madde toplam, madde kalan islemleri ve test- tekrar test güvenirligi yapılmıstır. Akranlarının Siddetine Maruz Kalma Ölçegi’ nin geçerlik çalısmaları için kapsam geçerligi, kriter geçerligi, ölçegin ayırtedici gücü hesaplanmıstır. Analizler, ölçegin güvenilir ve geçerli oldugunu ortaya koymustur. Resimli Sosyometri Ölçegi güvenirlik, geçerlik çalısma grubunda, stanbul ilinde yasayan, anaokuluna devam eden, 5-6 yas grubundan 100 çocuk yer almıstır. Resimli Sosyometri Ölçegi Ölçegi’ nin güvenirlik çalısmaları için aritmetik ortalama, standart sapma degerleri, iç tutarlık katsayısı hesaplanmıs, madde toplam, madde kalan islemleri ve test- tekrar test güvenirligi yapılmıstır. Resimli Sosyometri Ölçegi’ nin geçerlik çalısmaları için kapsam geçerligi, kriter geçerligi, ölçegin ayırtedici gücü hesaplanmıstır. Analizler, ölçegin güvenilir ve geçerli oldugunu ortaya koymustur. Ölçeklerin güvenirlik, geçerlik çalısmalarının ardından, okul öncesi dönem çocuklarının akran iliskileri, farklı degiskenler açısından incelenmistir. Bu çalısmanın örneklem grubunu, stanbul ilinde yasayan, anaokuluna devam eden, 5-6 yas grubundan 461 çocuk, 461 anne ve 26 anaokulu ögretmeni olusturmustur. Çalısmada, veri toplama araçları olarak, Kisisel Bilgi Formu, Ladd ve Profilet Çocuk Davranıs Ölçegi, Akranlarının Siddetine Maruz Kalma Ölçegi, Resimli Sosyometri Ölçegi ve Aile Tutum Envanteri kullanılmıstır. Kisisel Bilgi Formu, Ladd ve Profilet Çocuk Davranıs Ölçegi ve Akranlarının Siddetine Maruz Kalma Ölçegi ögretmenler tarafından doldurulmustur. Resimli Sosyometri Ölçegi, arastırmacı tarafından uygulanmıstır. Aile Tutum Envanteri ise anneler tarafından doldurulmustur. Bu çalısmanın sonuçlarına göre; Anne tutumlarına baglı olarak çocukların dıslanma düzeyleri arasında anlamlı bir farklılıga rastlanmıstır. Otoriter annelerin çocuklarının, demokratik annelerin çocuklarına göre daha çok dıslandıkları belirlenmistir. iii Anne tutumlarına baglı olarak çocukların asırı hareketlilik düzeyleri arasında anlamlı bir farklılıga rastlanmıstır. Otoriter annelerin çocuklarının, demokratik annelerin çocuklarına göre daha hareketli oldukları belirlenmistir. Anne tutumlarına baglı olarak çocukların sosyal konumları, saldırganlık düzeyleri, baskalarına yardımı amaçlayan sosyal davranısları, asosyal davranısları, korkulu-kaygılı davranısları ve akranların siddetine maruz kalma düzeyleri arasında anlamlı bir farklılıga rastlanmamıstır. Çocukların cinsiyetlerine baglı olarak saldırganlık düzeyleri arasında anlamlı bir farklılıga rastlanmıstır. Erkek çocuklarının, kız çocuklarına göre daha saldırgan oldukları belirlenmistir. Çocukların cinsiyetlerine baglı olarak baskalarına yardımı amaçlayan sosyal davranısları arasında anlamlı bir farklılıga rastlanmıstır. Kız çocuklarının, erkek çocuklarına göre baskalarına yardımı amaçlayan sosyal davranısları daha sık gerçeklestirdikleri belirlenmistir. Çocukların cinsiyetlerine baglı olarak asırı hareketlilik düzeyleri arasında anlamlı bir farklılıga rastlanmıstır. Erkek çocuklarının, kız çocuklarına göre daha asırı harekeketli oldukları belirlenmistir. Çocukların cinsiyetlerine baglı olarak akranların siddetine maruz kalma düzeyleri arasında anlamlı bir farklılıga rastlanmıstır. Erkek çocuklarının, kız çocuklarına göre akranların siddetine daha çok maruz kaldıkları belirlenmistir. Çocukların cinsiyetlerine baglı olarak sosyal konumları, asosyal davranısları, korkulu-kaygılı davranısları ve dıslanma düzeyleri arasında anlamlı bir farklılıga rastlanmamıstır. Anne egitim düzeylerine baglı olarak çocukların sosyal konumları arasında anlamlı bir farklılıga rastlanmıstır. Egitim düzeyi yüksek annelerin çocuklarının, egitim düzeyi düsük annelerin çocuklarına göre akranları tarafından daha çok tercih edildikleri belirlenmistir. Anne egitim düzeylerine baglı olarak çocukların asosyal davranısları arasında anlamlı bir farklılıga rastlanmıstır. Egitim düzeyi düsük annelerin çocuklarının, egitim düzeyi yüksek annelerin çocuklarına göre asosyal davranısları daha sık gerçeklestirdikleri belirlenmistir. iv Anne egitim düzeylerine baglı olarak çocukların saldırganlıkları, baskalarına yardımı amaçlayan sosyal davranısları, korkulu-kaygılı davranısları, dıslanma düzeyleri, asırı hareketlilik düzeyleri ve akranların siddetine maruz kalma düzeyleri arasında anlamlı bir farklılıga rastlanmamıstır. Baba egitim düzeylerine baglı olarak çocukların sosyal konumları arasında anlamlı bir farklılıga rastlanmıstır. Egitim düzeyi yüksek babaların çocuklarının akranları tarafından, egitim düzeyi düsük babaların çocuklarına göre daha çok tercih edildikleri belirlenmistir. Baba egitim düzeylerine baglı olarak çocukların akranların siddetine maruz kalma düzeyleri arasında anlamlı bir farklılıga rastlanmıstır. Egitim düzeyi düsük babaların çocuklarının, egitim düzeyi düsük babaların çocuklarına göre akranlarının siddetine daha çok maruz kaldıkları belirlenmistir. Baba egitim düzeylerine baglı olarak çocukların saldırganlıkları, baskalarına yardımı amaçlayan sosyal davranısları, asosyal davranısları, korkulu-kaygılı davranısları, dıslanma düzeyleri ve asırı hareketlilik düzeyleri arasında anlamlı bir farklılıga rastlanmamıstır. Akran iliskileri, akran siddetine maruz kalma, sosyal konum, saldırganlık, baskalarına yardımı amaçlayan sosyal davranıs, asosyal davranıs. i STANDATIZATION OF A SCALE FOR MEASURING PEER RELATIONS AMONG 5-6 YEARS OLD CHILDREN AND STUDYING THE RELATIONS BETWEEN SOME FAMILIAL VARIABLES AND PEER RELATIONS OF CHILDREN AT THIS AGE

The main purposes of this research are as follows: • To do the linguistic equivalance, reliability, validity of the Turkish version of “Ladd and Profilet Child Behavior Scale, Victimization Scale and Picture Sociometry Scale”. • To study the peer relations of preschool children in relation to some variables (gender, mother attitudes, mothers educational level and fathers educational level). The working group for the linguistic equivalance study of Ladd and Profilet Child Behavior Scale and Victimization Scale consisted of 120 pre-school children of 5-6 years old who were living in Istanbul. The linguistic equivalance study included of two processes: Translations and statistical processes. Significant results were found in terms of language equivalance of the Turkish and English versions as a result of translations and statistical analysis. The working group for the reliability and validity studies of Ladd and Profilet Child Behavior Scale and Victimization Scale consisted of 746 pre-school children of 5-6 years old who were living in Istanbul and 35 preschool teachers who were living in Istanbul. Statistics of aritmetic average, standart deviation, internal consistency coefficients (Cronbach Alpha), item-total and itemremainder analysis, test- retest reliability were calculated for reliability of Ladd and Profilet Child Behavior Scale as whole scale and its subscales. For the validity of Ladd and Profilet Child Behavior Scale, whole scale and its subscales, statistics of content validity, construct validity, criterion-related validity, discriminative strength of scales were tested. These analysis indicated that Ladd and Profilet Child Behavior Scale, whole scale and its subscales, were accepted as reliable and valid. ii Statistics of aritmetic average, standart deviation, internal consistency coefficients (Cronbach Alpha), item-total and item-remainder analysis, testretest reliability were calculated for reliability of Victimization Scale. For the validity of Victimization Scale, statistics of content validity, construct validity, criterion-related validity, discriminative strength of scale were tested. These analysis indicated that Victimization Scale was accepted as reliable and valid. The working group for the reliability and validity studies of Picture Sociometry Scale consisted of 100 pre-school children of 5-6 years old who were living in Istanbul. Statistics of aritmetic average, standart deviation, internal consistency coefficients (Cronbach Alpha), item-total and item-remainder analysis, test-retest reliability were calculated for reliability of Picture Sociometry Scale. For the validity of Picture Sociometry Scale, statistics of content validity, criterion-related validity, discriminative strength of scale were tested. These analysis indicated that Picture Sociometry Scale was accepted as reliable and valid. After reliability and validity analysis of these scales were completed, another study aiming peer relations among preschool children in relation to some variables (gender, mother attitudes, mothers educational level and fathers educational level) was carried out. The sample of the study consisted of 461 preschool children of 5-6 years old, 461 mothers and 26 preschool teachers who were living in Istanbul. The Form of Personal Information, Ladd & Profilet Child Behavior Scale, Victimization Scale, Picture Sociometry Scale and Scale of Parental Attitudes were used for data collecting in the study. The Form of Personal Information, Ladd and Profilet Child Behavior Scale, Victimization Scale were filled by preschool teachers. Picture Sociometry Scale was presented to children by researcher. Scale of Parental Attitudes was filled by mothers. According to the results of this study; Mothers attitudes had significant effect on excluded by peers levels of children. Authoritarian mothers children were more excluded by peers than democratic mothers children. iii Mothers attitudes had significant effect on hyperactivity of children. Authoritarian mothers children were hyperactive than democratic mothers children. Mothers attitudes had no significant effect on social status, aggression, prosocial behavior, asocial behavior, anxiety-fearful behavior and victimization of children. Gender, had significant effect on aggression of children. Boys were more agressive than girls. Gender, had significant effect on prosocial behavior of children. Girls were more prosocial than boys. Gender, had significant effect on hyperactivity of children. Boys were more hyperactive than girls. Gender, had significant effect on victimization of children. Boys were victimized by peers more than girls. Gender, had no significant effect on social status, asocial behavior, anxietyfearful behavior and excluded by peers levels of children. Mothers educational levels had significant effect on social status of children. Children of mothers with high educational levels were nominated by peers more than children of mothers with low educational levels. Mother educational levels had significant effect on asocial behavior of children. Children of mothers with low educational levels exhibited asocial behavior more frequently than children of mothers with high educational levels. Mothers educational levels had no significant effect on aggression, prosocial behavior, anxiety-fearful behavior, excluded by peers levels, hyperactivity and victimization of children. Fathers educational levels had significant effect on social status of children. Children of fathers with high educational levels were nominated by peers more than the children of fathers with low educational levels. Fathers educational levels had significant effect on victimization of children. Children of fathers with low educational levels were victimized by peers more than children of fathers with high educational levels. iv Fathers educational levels had no significant effect on aggression, prosocial behavior, asocial behavior, anxiety-fearful behavior, excluded by peers levels and hyperactivity of children. Key Words: Peer relationships, victimization, sociometric status, aggression, prosocial behavior, asocial behavior.
Keywords: Saldırganlık; Sosyal Davranış