Sosyal Bilgiler eğitiminde kullanılan ders, öğrenci çalışma ve öğretmen kılavuz kitaplarındaki etkinliklerin incelenmesi - Şirin, Esra Tuba (My University, 2012)
SOSYAL BİLGİLER EĞİTİMİNDE KULLANILAN DERS, ÖĞRENCİ ÇALIŞMA VE ÖĞRETMEN KILAVUZ KİTAPLARINDAKİ ETKİNLİKLERİN İNCELENMESİ Bu araştırma 4. ve 5. sınıf Sosyal Bilgiler Ders, Çalışma ve Öğretmen kılavuz kitaplarında yer alan etkinliklerin nitelik ve niceliklerini etkililiğini saptamak, sınıf öğretmenlerinin kitaplarda yer alan etkinliklerin kullanılabilirliği ile ilgili olumlu ve olumsuz noktaları belirledikleri görüşlerini almak amacıyla yapılmıştır. Araştırmada ders, çalışma ve öğretmen kılavuzu kitaplarında yer alan etkinliklerin nitelik ve kullanılabilirliklerini belirlemek için doküman incelemesi yapılmıştır. Bu araştırmada 4 ayrı ders kitabı seti, toplam 12 kitap incelenmiştir. Doküman incelemesinden elde edilen sonuçlara göre; •Sosyal Bilgiler ders kitaplarındaki etkinlikler nicelikte yeterli, nitelik ve kullanılabilirlikte ise çoğunlukta yeterli olmasına rağmen uygulamadan doğan aksaklıklara da rastlanılabilmektedir. •Sosyal Bilgiler çalışma kitaplarında yer alan etkinlikler nicelik olarak fazla olmasından dolayı nitelik olarak da uygulama sürecinde aksaklıklara neden olabilmektedirler. •Sosyal Bilgiler öğretmen kılavuzu kitaplarında etkinlikler nicelikten yoksun sayıca az; fakat nitelik ve kullanılabilirlik olarak yeterlilik sağlanabilmektedir. Diğer taraftan İstanbul ili Beyoğlu ilçesindeki ilköğretim okullarında görev yapan 20 sınıf öğretmeni araştırmanın çalışma grubu olarak belirlenmiştir. Çalışma grubunda gönüllülük esasına göre seçilen öğretmenlere görüşme formu yolu ile yarı yapılandırılmış 12 soru sorulmuştur. Görüşme formunda yer alan açık uçlu sorular yoluyla elde edilen nitel veriler analiz edilerek kategorilere göre tasnif edilmiştir. Görüşmede yer alan sorulara göre; •Yenilenen 2004 Sosyal Bilgiler sonrası ve hazırlanan ders kitapları ve çalışma kitapları ile yapılandırmacı yaklaşım öncesindeki var olan kitapları karşılaştırılması öğretmenlerden istendiğinde öğretmenlerin büyük bir bölümü değişime olumsuz bakmıştır. Aslında öğretmenler olumsuzluğu değişimde değil; değişimin ders kitapları ve çalışma kitabı doğru yansıyamamasında bulmuşlardır. •Araştırma sonuçlarına göre öğretmenler yeni Sosyal Bilgiler hazırlamış kitaplarda yer alan etkinliklerin, öğrencilerde sorgulayıcı, kavram kolaylaştırıcı, eleştirel düşünceyi arttırıcı ve yaratıcılığı geliştirici olduğu düşünmüyor. •Öğretmenlere etkinliklerin yeterliliği sorulduğunda; Sosyal Bilgiler hazırlanmış etkinliklerin yeterli olduğunu düşünen öğretmenler, yetersiz olduğunu düşünen öğretmenlerin yaklaşık 1/ 4’üdür. Öğretmenler etkinlikleri amaçtan uzak, yetersiz ve çevre şartlarına uyumsuz bulmuştur. •Görüşme yapılan öğretmenler, etkinliklerin amaçlanan kazanımlara genel olarak paralellik sağladığını belirtmektedir. •Öğretmenlerin gerek Sosyal Bilgiler kitaplarında yer alan etkinliklerin öğrenci yaş ve seviyelerine uygun olmadığını belirtmiştir. •Sosyal Bilgiler kitaplarında yer alan etkinliklerin öğrencilerdeki beceri, değer ve kişilik gelişimlerine katkısı olduğunu araştırma sonuçları arasında yer almaktadır. •Öğretmenler etkinliklerin öğrencilerin günlük hayatları ile bağlantılı olduğunu dile getirmişlerdir. •Öğretmenler tarafından uygulama esnasında Sosyal Bilgiler kitaplarında yer alan etkinlikler işlevsellik bakımından yeterli görülmüştür. Yeni eklenen etkinlik türlerinin işlevselliğe katkı sağladığı belirtilmiştir. •Öğretmenlere etkinlikleri eğitim-öğretim sürecinin hangi aşamasında kullandıkları sorulduğunda öğretmenlerin büyük çoğunluğu etkinlikleri evde uygulattıkları sonucuna varılmıştır. Öğretmenler buna gerekçe olarak ise verilen eğitim-öğretim sürecinin etkinlikleri için yetersiz olduğunu belirtmiştir. •Hazırlık çalışmaları öğretmenlerin büyük çoğunluğu tarafından kullanılmazken, ünite sonu testleri uygulanabilir bulunmuştur. •Öğretmenler eğitim-öğretim sürecinde etkinlikleri uygularken öğretmen kılavuz kitaplarını kullandıklarını belirtmişlerdir. •Proje ve performans ödevleri hakkında öğretmenler olumsuz düşünceler dile getirmişlerdir. Ödevlerin öğrenci seviyelerine uygun olmadığını ve öğrenci ve aileler tarafından külfet olarak görüldüğü belirtilmiştir. •Öğretmenler etkinliklerin öğrenciler için daha ilgi arttırıcı, görsel öğelerce zengin, farklı seviye öğrencilere kitap edebilen, sınıfın dışına çıkabilen, ekonomik, yaşama görelilik ilkesine uygun, teknolojik destekli, daha sistematik, az nitelikli,

ve birleştirici olmaları gerektiğini belirtmişlerdir. Araştırmanın uygulama boyutunun incelenmesi üzerine ise Beyoğlu ilçesinden seçilmiş herhangi bir ilköğretim okulunun 4. ve 5. sınıflarından 8 ayrı şubeden toplanmış 50 adet 4. sınıf, 50 adet 5. sınıf olmak üzere yılsonunda etkinliklerin yapılma oranlarını belirlemek için toplam 100 adet çalışma kitabı toplanmıştır. Toplanan çalışma kitapları teker teker ele alınmış ve her bir öğrencinin kitabındaki etkinliklerin ne kadarını yaptığı belirlenmiştir. 100 öğrencinin çalışma kitapları ele alındığında elde edilen sonuçlara göre; 4. sınıf öğrencileri çalışma kitaplarında yer alan etkinliklerin %46,33 ünü; 5. Sınıf öğrencileri % 26,61 ini yapmışlardır. Anahtar Sözcükler: Sosyal Bilgiler, Etkinlik, Ders Kitabı, Çalışma Kitabı, Öğretmen Kılavuz Kitabı ABSTRACT RESEARCH OF ACTIVITIES USED FOR SOCIAL SCIENCE EDUCATION IN THE TEXTBOOK, WORKBOOK AND TEACHER’S GUIDE BOOK This research aims to define the quality and quantities of activities in 4. and 5. grade Social Studies books (textbook, workbook, Teacher guide) and take teacher’s positive and negative views about activities in these books. Document analysis has been conducted in this research for defining the quality and quantities of activities. 4 set of books, totally 12 books have been analyzed in this research. According to the results of analysis of documents: •Activities of social studies textbooks are sufficient at quantity; while these books are usually sufficient at the quality and availability, some problems have been seen in implementation. •On the other hand classroom teachers working in Beyoğlu/ Istanbul have been assigned as a study group of research. 12 questions were asked to these teachers study group by interview form. Qualitative data taking from interview form by questions were analyzed and classified by categories. According to the answers of interview; •When a comparison was asked between the books (textbook, work book) preparing after the 2004 social studies program from teachers; the vast majority of teachers had looked the change negatively. •The teachers do not thing that activities which in the books preparing for new social studies program are not developer of creativity and enhancing of critical thinking skills. •When sufficiency of the activities was asked to teachers; the teachers have thought about activities that is away from the target, inadequate and incompatible with the environmental conditions. •The teachers have stated that activities are generally compatible with the intended benefits. •The teachers have indicated that the activities are not convenient for age and grade of student. •Results of research show that the activities are useful to development of skills, values and personality with students. •Activities are connected with student’s daily life in teachers’ idea. •While preparatory activities have not been used by large part of the teachers; end of unit tests have been got applicable. •The teacher have a negatively opinion about projects and performance tasks. It is claimed that these homeworks are not relevant to students’ grade. 100 work book (50 4th grade and 50 5th grade) have been collected at the end of school year for detecting the rates about implementation of activities. Books are reviewed one by one. The results show that 4. grade students have been done %46,33 activities of in their work book and 5. grade students have been done just % 26,61 activities of in their work book. Key Words: Social Studies, textbook, work book, teacher guide book, active
Keywords: Ders Kitapları; Sosyal Bilgiler_Öğrenim ve Öğretim