Uluslararası hukukta kıyı devletinin su altı kültürel mirası üzerindeki yetkileri - Taş, Merve (My University, 2022)
Devletlerin tarihine ışık tutan, kültürlerinin gelecek nesillere aktarımını sağlayan kültürel miraslarıdır. Bu mirasın bir parçası olan su altı kültürel mirası, hırsızlık, yağma, talan edilme, bozulma gibi telafisi imkânsız zararlara sebep olabilecek birçok tehdit altındadır. Bu sebeple söz konusu kültürel mirasın keşfi, korunmasının bir parçasını oluşturmakla birlikte keşfinden sonra da usulüne uygun korunması ve gelecek kuşaklara aktarılmasının temin edilmesi önem arz etmektedir. Dolayısıyla su altı kültürel mirası tüm bu gerekliliklerinin sonucu olarak gerek yerel yasalarla gerek uluslararası sözleşmelerle koruma altına alınmaktadır. Tezimizde üzerinde durulacak husus; doğrudan ya da dolaylı olarak su altı kültürel mirasına ilişkin hükümler ihtiva eden uluslararası sözleşmelerde, kıyı devletinin farklı deniz alanlarında bulunan su altı kültürel mirası üzerindeki yetkileridir. Söz konusu yetkilerin izah edilebilmesi için öncelikle kültürel miras ve su altı kültürel mirası kavramlarının uluslararası sözleşmelerdeki tanımlarına yer verilecek; akabinde hak ve yetki kavramlarının izahatı yapılacak; su altı kültürel mirası üzerinde hak ve yetki sahibi olabilecek diğer öznelerden bahsedilecektir. Tezimizde uluslararası hukukun kaynaklarından yola çıkılarak kıyı devletinin su altı kültürel mirası üzerindeki yetkileri, hukuki açıdan değerlendirilecektir. İç sular, karasuları, bitişik bölge, kıta sahanlığı, münhasır ekonomik bölge, saha, açık deniz şeklinde sıralanan farklı deniz alanlarında kıyı devletinin hak ve yetkileri uluslararası sözleşmeler muvacehesinde karşılaştırmalı olarak ele alınacaktır. Son bölümde, Türkiye’nin de içinde bulunduğu farklı devletlerin su altı kültürel mirasına ilişkin uygulamalarından bahsedilecektir. Bu bağlamda başta kültürel miras anlamında oldukça zengin bir coğrafyaya sahip olan Türkiye olmak üzere, su altı kültürel mirasına ilişkin düzenlenen uluslararası sözleşmeye taraf olmayan diğer devletlerin su altı kültürel mirasa ilişkin herhangi bir uygulamasının olup olmadığı ve/ veya ne şekilde olduğu ele alınacaktır. Su altı kültürel mirasına olan önemin giderek arttığı ve bu alanda yapılan faaliyetlerin hızlandığı çağımızda söz konusu uygulamalar hukuki bir örnek teşkil etmektedir.

The cultural heritage ensures to transfer of state’s cultures to next generation and sheds light on the history of states. The underwater cultural heritage, which is a part of the cultural heritage, is under many threats that may cause irreparable damages such as theft, looting, plundering and deterioration. Therefore, while the discovery of the cultural heritage is a part of its protection, it is crucial to make sure that it is properly protected and passed on to future generations after it has been found. As a result of all these requirements, the underwater cultural heritage is protected by both domestic law and international law. The thesis’s subject is the jurisdiction of coastal state on the underwater cultural heritage located in different maritime areas, according to international conventions containing provisions on underwater cultural heritage directly or indirectly. In order to explain this jurisdiction, firstly, the definitions of the concepts of cultural heritage and underwater cultural heritage in international conventions will be examined. Secondly, the concepts of right and jurisdiction will be explained. Finally, other subjects who may have rights and jurisdiction over the underwater cultural heritage will be mentioned. In the thesis, the jurisdiction of coastal state on the underwater cultural heritage will be evaluated from a legal point of view, based on the sources of international law. The rights and jurisdiction of coastal state in different maritime areas listed as internal waters, territorial sea, contiguous zone, continental shelf, exclusive economic zone, area, high-sea will be discussed comparatively in the light of international conventions. In the last part, the practices of different states, including Turkey, regarding underwater cultural heritage will be discussed. In this context, it will be analyzed how the other states that are not party to the international convention on underwater cultural heritage, especially Turkey, which is a rich country in terms of cultural heritage, have any application regarding underwater cultural heritage. In this age, where the importance of underwater cultural heritage is increasing and activities in this field are accelerating, these practices are needed to be considered from the legal perspective.
Keywords: Coastal State; Cultural Heritage; International law; Jurisdiction; Kamu hukuku; Kıyı Devleti; Kültürel Miras; Public law; Su Altı Kültürel Mirası Law of the Sea; Uluslararası Deniz Hukuku; Uluslararası hukuk; Underwater Cultural Heritage; Yetki