Factoring uygulaması ve islam hukukundaki yeri - Çiftçi, Hüsnü (My University, 2002)
Factoring Uygulaması ve İslâm Hukukundaki Yeri adlı çalışmamız üç bölümden müteşekkildir. Birinci bölümde genel manada temsil akitlerine yer verdik. İkinci bölümde ise içerisinde temsil akitlerinden bir kısmının da yer aldığı günümüz factoring uygulamasını ve bugünkü hukuktaki yerini ele aldık. Ve son olarak da factoring uygulamasının İslâm Hukukundaki yerini tespit etmeye gayret ettik. Bu araştırma sırasında bizden önce bu konuda ilk çalışmayı yapan Prof. Dr. Ali Şafak'ın Mukayeseli Hukuk Açısından Factoring ve Komisyonculuk İşlemleri adlı makalesinden istifade etmekle beraber yer yer bazı değerlendirmelerde de bulunarak kendisine katılmadığımız noktaları ifade etmeye çalıştık. Factoring kurumunu incelerken bugünkü hukukta riayet edilen tertibini asıl kabul edip, kurumun işlevlerini üç ana başlıkta topladık. Bunlardan birincisi Hizmet İşlevi (Fonksiyonu)'dur ki bu başlık altında factoring kurumunun müşterisi adına üstlendiği vekil ve komisyoncu olma vasfını ele alarak, bunun İslâm Hukukundaki yerini deliller çerçevesinde çizmeye çalıştık. İslâm hukuku temel kaynaklarında bugunkü manada bir komisyonculuğun olmadığını, bu kuruma yakın bir mana teşkil eden simsarlık ve tellallık müesselerini kaynaklar doğrultusunda beyan ettik. Sonuç itibariyle de factoring kurumunda Hizmet İşlevi adı altında yapılan komisyonculuk ve vekâlet işleminin İslâm Hukuku açısından geçerli olduğu yönünde bir kanaat ortaya konmuştur. Factoring kurumunun verdiği hizmetlerden ikincisi ise Kredi İşlevi (Fonksiyonu)'dur. Bu bölümde ise factoring şirketinin müşterisine işin başında vermiş olduğu %80'lik nakit paraya karşılık almış olduğu yüzdesi belli fazlalığın İslâm hukukundaki hükmü değerlendirilmeye tabi tutularak buna cevap aranmaya çalışılmıştır. Factor kurumunun peşinen verdiği bu %80'lik meblağanın karz (ödünç) olup olmadığına, değinilmiş ve sonuç olarakta menfaat beklentisi içinde yapılan her yardımın (ödünç vermenin) deliller doğrultusunda caiz olmadığına gidilerek, factoring kurumunun müşterisine peşinen verdiği nakit para karşısında aldığı fazlalığın faiz olduğu gösterilmiştir. Yine bu kısımda bazı hukukcuların enflasyon oranındaki faizin Kur'an'da yasaklanan faiz olmadığı iddialarına cevaplar verilmeye çalışılarak factoring kurumunun müşterisinden %'si belli meblağanın faiz olduğu ifade edilmiştir. Üçüncü bölümün son kısmında ise factoring kurumunun üçüncü ve son hizmeti olan Teminat İşlevi ele alınarak factor kurumunun müşterisine borçlusundan alacağı meblaya karşı verdiği teminat konusuna yer verilmiştir. Yani factor kurumunun borçlu adına kefil olduğu cihete bakılarak olaya yaklaşılmış ve sonuç olarakta factoring kurumunun üstlenmiş olduğu kefil konumunun ücret mukabilinde olamayacağı görüşünün hâkim olduğu ifade edilmiştir. Yine bu bölümde factoring kurumunun müşterisine vermiş olduğu teminata mukabil almış olduğu ücretin, alacağın temliki (havalesi) mi yoksa süftece işlemi mi şeklindeki bir yaklaşıma cevap aranmaya çalışılmıştır. Bu izahlar yapılırken, factoring işleminin farklı açılardan değerlendirilmesine gidilerek olayın islam hukuku açısından alternatif çözüm yolları teklif edilmiştir.

Our study, titled The Practice of Factoring and Its Statues According To Islamic Law, comprises three sections. The first section focuses on agreements of representation in general terms. In the second section, we highlighted the modern practice of factoring and its respective position in the current legal system. Finally, we attempted to determine the status of factoring in Islamic Law. Meanwhile, we benefited from the earlier work of Prof. Ali Safak, The Practices of Factoring and Commissioning in terms of Comparative Law, yet we occasionally expressed the points on which we have certain objections. While dealing with the issue of factoring, we accepted its definition in current law as our starting point and categorized its main functions into three groups. Firs, the service function in the context of we evaluated the tasks of representation and commissioning undertaken by the institutions of factoring and tried to determine the interpretation of Islamic Law on this matter. We expressed the fact that in the main resources of Islamic Law there was no mentioning of commissioning in the current sense, yet the institutions to intermediation (simsarlik), and declaration (tellallik). Consequently, we ascertained that the service function of the factoring practice in the form of customer representation is compatible with Islamic Law. The second function of factoring is credit procurement. In this part, the proportional extra amount that is collected by factoring firms in return for the 80% cash deposit is investigated in terms of Islamic Law. It is mentioned that the 80% lump sum offered by the factoring firm constitutes a lending action in return for a fixed amount of interest, which is not allowed by conventional Islamic Law. In this section, we also touched the propositions of certain legal experts concerning the acceptability of an interest equaling to the rate of inflation according to Qur'anic verses. We emphasized that factoring firms charge their customers a predetermined amount of interest. In the final part of the third section, we evaluated the final function of factoring firms which is providing assurances for their customers concerning the amounts borrowed for certain reasons. In this context, it is argued that the factoring firms stands as representative and guarantor of its customers; and for this practice to be compatible with Islamic Law it has to be provided free of charge. Again, in this section we emphasized that the amount that is taken by the factoring firm in return for its guarantor mission could be either the transfer of the loan ('temlik'), or a practice of 'süftece'. Meanwhile, we tried to present alternative evaluations of the concept and practice of factoring and tried to propose new formulations in the eight of Islamic Law.
Keywords: Banka ve bankacılık; Ekonomi; Factoring; Finansman ekonomisi; Islam Hukuku