Bedayiü’l-Vekayi (L 305a ile L 345b inceleme, metin,dizin) - SAVAŞ KAPLAN (My University, 2010)
Tezin konusu, 17. yy tarih yazarı olan Koca Hüseyin Efendi’nin Bedayiü’l-Vekayi adlı eseridir. Eserin 305a-345b varakları arası okunarak dil incelemesi yapılmıştır. Metin mufassal şekilde Günümüz Türkçesine çevrilmiştir. Ardından Ki’li Birleşik Cümleler taranmış ve görevleri yazılmıştır. Son olarak da metnin dizini yapılmıştır. Bedayiü’l-Vekayi iki cilttir. Birinci cildi Viyana’da bulunmaktadır. Bu ciltte insanlık tarihi ve İslam tarihi anlatılmıştır. İkinci cilt Petersburg nüshasıdır. Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan Yavuz Sultan Selim devrinin sonuna kadarki dönem anlatılmıştır. Önce Osmanoğullarının şeceresi hakkında bilgi verir. Ardından Ertuğrul Gazi’nin Anadolu’ya gelişini ve Osmanlı Devleti’nin kuruluşunu anlatır. Her padişah döneminde Anadolu ve İstanbul’daki siyasi ve askeri olayları gözlemlerine dayanarak yazar. Diğer tarih yazarlarından farklı olarak Osmanlı Devleti’nin komşularıyla olan ilişkilerinden bahseder. İkinci cilt 517 varaktan oluşur. Her sayfa 25 satırdır. Eser 1862 yılında özel bir koleksiyondan satın alınarak Petersburg’a götürülmüştür. Bu eserden ilk bahseden kişi 18.yy. biyografi yazarı ve diplomatı Ahmet Resmi Efendi’dir. 1961’de Anna Tveritinova tarafından fihrist ve ayrıntılı indeks ilavesiyle iki cilt halinde yayınlanmıştır. Tezde, Bedâyiü’l-Vekâyi’nin ikinci cildinden 305a-345b varakları okunup dizini yapılmıştır. Ayrıca sadece bu varaklara dayanarak bir dil incelemesi yer almaktadır. Bu varaklarda Sultan Mehmet Han dönemindeki şeyh ve ulemanın kısa biyografileri, Sultan Mehmet Han’ın huyu ve ahlakı, Sultan Mehmet Han’ın yaptırdığı hayır işleri, İran hükümdarlarının durumu, Kızılbaşların durumunun bildirilmesi, Şehzade Beyazıt’ın tahta çıkışı, Şehzade Beyazıt’ın Cem Sultan savaşına gidişi, Cem Sultan’ın Mısırdan çıkışı ve ayaklanması, Cem Sultan’ın Rodos’a gidişi ve hayatının son seneleri, , Cem Sultan’ın Papa’ya gidişi ve Avrupa’daki durumu, Osmanlı devleti ile Arap memleketlerinde yaşayanlar arasındaki anlaşmazlıklardan bahseder, Bu anlatımlar dışında yer yer ayetlere, başkalarının sözlerine, düşürülen tarihlere ve dörtlüklere yer vermiştir. Anlatımı asrına göre yalın ve açıktır. Eser orta nesrin başarılı bir örneğidir. Tez konusu belirlendikten sonra, eser ve yazarı hakkında ülkemizde bulunan bilgilere ulaşmaya çalıştım. Ancak eserin nüshaları Türkiye’de olmadığı için eser ve yazarı hakkındaki bilgilere yalnızca Abdülkadir Özcan’ın İslâm Ansiklopedisi’ne yazdığı makaleden ulaşabildim. Petersburg nüshasının tıpkıbasımından kendimize ait olan varakları çoğalttıktan sonra okuma işini yaptım. 305a-345b varakları arası öncelikle transkribe edildi. Okunamayan kelimeler […] şeklinde geçildi. Yazarın kırmızı kalemle yazdığı başlıklar, bazı özel isimler ve alıntılar tıpkıbasımda belirsiz çıktığı için okunmakta güçlük çekilen kelimeler oldu. Konuşma cümleleri anlaşılabildiği kadarıyla “…..” içinde verildi. Metnin daha iyi analşılabilmesi için noktalama işaretleri konuldu. Özel isimler büyük harfle başlanarak yazıldı. Ayetler tırnak içinde ve italik yazı biçimiyle yazıldı. Her bölüm başlığı bond olarak yazıldı. Varak numaraları, daha belirgin olması için [335a] şeklinde bond biçiminde yazıldı. Satır numaraları (15) şeklinde parantez içinde verildi. Dizin ve sözlük bölümünde, metinde geçen tüm kelimeler ele alındı. Yapım ekleri kelimeyle bir yazıldı ancak çekim ekleri ayrıldı. Madde başı olan kelimeler bond yazıldı. Her kelimenin anlamı yazıldı. Ancak anlamı bulunamayan kelimelerin anlam kısmı boş bırakıldı ve (?) “soru işareti” konuldu. Eğer kelime metnin değişik yerlerinde farklı anlamlarla kullanıldıysa bu farklı anlamlar da numaralandırılarak yazıldı.

The subject of this thesis is the edition of a section (folios 305a-345b) of Bedayiü’l- Vekayi which was written by Koca Hüseyin Efendi in the 17th century. The thesis consists of the transcription of the text from the Ottoman script into a Latin transcription alphabet. There is a commentary on the language of the text and a full grammatical index is given. Today has been translated into Turkish before detailed in the text. Ki'li then scanned and the United Sentences written tasks. Bedayiü’l-Vekayi comes in two separate volumes. The first one is found in Vienna which discusses about the history of Islam and humanity. The other one is found in Saint Petersburg and discusses the period between the founding of Ottomans and ends with the rule of Yavuz Sultan Selim. The writer discusses the military and political events in Istanbul and Anatolia for every Sultan of the period. The writer also discusses the relations between the Ottomans and their neighbours. The second volume has 517 folios and every page has 25 lines. This work was bought from a special collection in 1862 and then taken to Saint Petersburg. The first person to comment and write about this history book is Ahmet Resmi Efendi, who is a biography writer and the diplomat of the 18th century. Anna Tveritinova, a modern scholar studied this work in 1961. This folio of Sultan Mehmet Han period sheikhs and ulema short biography of the Sultan Mehmet Han's habit and ethics, Sultan Mehmet Han had done no work, Iranian rulers of the state, Kizilbash condition of the notification, Prince Beyazit's throne, Prince Beyazit Cem Sultan in the battle of course, Cem Sultan of Egypt out and revolt, Cem Rhodes course of his life last year, the, Cem Pope outcome and the European situation, the Ottoman state and the Arab countries living in those differences between mentions . There are quotations of verses from the Koran, citations from various writers. After deciding on the subject of the thesis, I began to search work done on Bedayiü’l-Vekayi. No copies of other MSS were found in Istanbul. Unfortunately due to the copies of this work is not found in Istanbul. I reached searched for information from secondary sources: the only source was an article by Abdülkadir Özcan in the İslam Ansiklopedisi. The folios between 305a-345b were transcribed from the Arabic alphabet to a Latin transcription alphabet. Words which could not be read were given as […], and the text was punctuated. In the index every word entry was given the meaning it has in the text. The derivational affixes were written together with the word whereas the inflexional suffixes were written without the words. Every word entry in the dictionary was written in bold.
Keywords: Türk Dili; Türk Edebiyatı