Türkiye ve Azerbaycan Türkçelerindeki tümce biçimli deyimler ve bunların anlam bilgisel ve söz dizimsel karşılaştırılması - Altunkaya, Nuryuled (My University, 2023)
Deyimler, gerçek anlamlarından başka mecaz olarak kullanılan, söyleyişi daha basit ve etkileyici kılmak için bir araya gelmiş kelime gruplarıdır. Deyimler, kimi zaman sözlü iletişim yoluyla kimi zaman da yazılı iletişim yoluyla sıkça başvurulan sözcük öbekleridir. Anlatıma akıcılık ve zenginlik katarlar. Çalışmada Türkiye ve Azerbaycan Türkçelerindeki tümce biçimindeki deyimler tespit edilmiş ve bu deyimlerin söz dizimsel ve anlam bilgisel açılardan incelemesi yapılarak her iki yazı dilinde karşılaştırılmıştır. Türkiye ve Azerbaycan Türkçelerindeki deyimler sözlüklerine bakıldığında geniş sayıda tümce biçiminde deyim olduğu anlaşılmaktadır. Bu tümce biçimindeki deyimler incelenirken söz dizimsel özellikleri tespit edildikten sonra anlam bakımından eş değerleri ortaya konulmuştur. Türkiye Türkçesi ve Azerbaycan Türkçelerindeki tümce biçimindeki deyimlerin söz dizimsel sayı değerleri karşılaştırıldıktan sonra bu iki yazı dilindeki deyimler söz dizimsel ve anlam bilgisel yönleriyle incelenmiştir. Tezde her iki yazı dilindeki tümce biçimindeki deyimler çeşitli sözlüklerden tespit edilmiştir ve bunlar söz dizimsel ve anlam bilgisel olarak karşılaştırılmıştır. Çalışma 1. “Söz Dizimsel Karşılaştırma”, 2. “Anlam Bilgisel Karşılaştırma”, 3. “Tümce Biçimindeki Deyimler Listesi”, bölümlerinden oluşmaktadır. Çalışma bu yönleriyle Türkiye ve Azerbaycan Türkçelerindeki tümce biçimindeki deyimlerin (phrase) söz dizimsel ve anlam bilgisel (semantik) olarak ilk karşılaştırması olmakla beraber yapılacak benzer çalışamalara örneklik teşkil edecektir.

Idioms are groups of words that are used as metaphors other than their real meanings and come together to make the utterance simpler and more impressive. Idioms are phrases that are frequently used, sometimes through verbal communication and sometimes through written communication. They add fluency and richness to the narrative. In this study, idioms in the form of sentences in Turkey and Azerbaijan Turkish were determined and these idioms were analyzed in terms of syntactic and semantic and compared in both written languages. When we look at the dictionaries of idioms in Turkey and Azerbaijan Turkish, it is seen that there are a large number of phrases in the form of sentences. While examining idioms in this sentence form, their syntactic features were determined and then their equivalents in terms of meaning were revealed. After comparing the syntactic number values of the idioms in the form of sentences in Turkey Turkish and Azerbaijani Turkish, the idioms in these two written languages were examined with their syntactic and semantic aspects. In the thesis, idioms in the form of sentences in both written languages were determined from various dictionaries and they were compared syntactically and semantically. The study consists of 1. “Syntactic Comparison”, 2 “Semantic Comparison” and 3 “Sentence Idioms List” sections. With these aspects, the study is the first syntactic and semantic comparison of sentence-shaped idioms in Turkey and Azerbaijan Turkish, but it will set an example for similar studies to be done.
Keywords: Azerbaijan Turkish; Azerbaycan Türkçesi; Deyim; Deyimler; Deyimler, Türk; Gramer; Grammar; Idiom; Idioms; Idioms, Turkish; Phrase; Semantics; Semantik; Sentaks; Sentence; Syntax; Turkey Turkish; Turkish language; Tümce; Türk dili; Türkiye Türkçesi