Farklı özelliklerdeki tekstil desenlerinin günümüzdeki baskı stilleri ile basılması - Yüksel, Dilek (My University, 2010)
Sayfa No ÖNSÖZ I ÖZET X SUMMARY XII GİRİŞ 1 1. TEKSTİL BASKICILIĞI 3 1.1. TEKSTİL BASKICILIĞININ TARİHÇESİ 3 1.2. TEKSTİL BASKI TEKNİKLERİ 4 1.2.1. Kalıp baskı 5 1.2.2. Şablon baskı 5 1.2.3. Silindir baskı (rulo) 5 1.2.3.1. Gravür baskı 5 1.2.3.2. Rölyef baskı 6 1.2.4. Film baskı 7 1.2.4.1. Düz film baskı 7 1.2.4.2. Dönel film baskı (rotasyon) 9 1.2.5. Transfer baskı 10 1.2.6. Dijital baskı (ink–jet) 12 1.3. TEKSTİL LİFLERİ 17 1.3.1. Doğal lifler 18 1.3.1.1. Bitkisel lifler 18 1.3.1.2. Hayvansal lifler 18 1.3.1.3. Doğal anorganik elyaf 18 1.3.2. Rejenere lifler 18 1.3.3. Sentetik lifler 19 II 1.4. TEKSTİL BASKICILIĞINDA KULLANILAN BOYARMADDELER 20 1.4.1. Selülozik lifleri boyayan boyarmaddeler 20 1.4.2. Protein elyafı boyayan boyarmaddeler 20 1.4.3. Sentetik elyafı boyayan boyarmaddeler 21 1.5. BASKI STİLLERİ 23 1.5.1. Direkt baskı 24 1.5.1.1. Pigment boyarmaddeleriyle baskı 24 1.5.1.2. Pamuklu kumaşlara reaktif boyarmaddelerle baskı 25 1.5.1.3. Polyester kumaşa dispers boyarmaddelerle baskı 26 1.5.2. Aşındırma baskı (ronjan–discharge) 26 1.5.2.1. Kimyasal maddelerle aşındırma 28 1.5.2.2. Lazer ışınlarıyla fiziksel aşındırma baskı 30 1.5.3. Rezerve baskı 32 1.5.4. Aşındırma+rezerve baskı stili 34 1.5.5. Özel baskı stilleri 34 1.5.5.1. Yakma baskı (devore; burn out) 35 1.5.5.1.1. Kimyasal yakma 35 1.5.5.1.2. Fiziksel yakma 36 1.5.5.2. Isıl işlemlerle baskı, gofraj (embossing) 37 1.5.5.3. Büzüşme etkili baskı (crimpt effect) 38 1.5.5.4. Farklı uygulamalar 39 1.5.5.4.1. Batik yapılmış zemine baskı 39 1.5.5.4.2. Sulu boya etkili baskı 39 1.5.5.4.3. Biyokimyasal maddelerle aşındırma 40 1.5.5.4.4. Taş yıkama zemin üzerine baskı 43 1.5.5.4.5. Isıl işlem görmüş kumaşlara baskı 44 1.5.5.4.6. Püskürtme (sprey) baskı 45 1.6. PİGMENT BASKI STİLLERİ 45 1.6.1. Pigment boyarmaddeleri ile baskı 45 III 1.6.2. Pigment baskı stilleri 57 1.6.2.1. Mat beyaz baskı (mat weiss) 58 1.6.2.2. Plastik baskı 58 1.6.2.3. Yüksek kalıp baskı (high density) 59 1.6.2.4. Kabaran baskı (puff) 60 1.6.2.5. Floresan baskı (fluorescent) 61 1.6.2.6. Reflektan baskı (reflective) 62 1.6.2.7. Fosforesan baskı (glow) 62 1.6.2.8. Renk değiştiren boyarmaddelerle baskı 63 1.6.2.8.1. Isıyla renk değiştiren termokromik boyarmaddelerle baskı (thermocromic) 63 1.6.2.8.2. Işıkla renk değiştiren fotokromik boyarmaddelerle baskı (photocromic) 63 1.6.2.9. Sedef baskı 64 1.6.2.10. Sim baskı (glitter) 64 1.6.2.10.1. Pigment patı ile sim baskı 65 1.6.2.10.2. Dökme sim baskı 66 1.6.2.10.3. Transferle sim baskı 66 1.6.2.11. Yaldız baskı 67 1.6.2.12. Çatlatma baskı (crack) 68 1.6.2.13. Varak baskı (foil) 69 1.6.2.13.1. Standart varak baskı 69 1.6.2.13.2. Farklı yöntemler kullanılarak varak baskı 70 1.6.2.14. Flok baskı 73 1.6.2.15. Şeker (havyar) baskı (caviar beads) 80 1.6.2.16. Taş, cam ve metal baskı 81 1.6.2.17. Frekans baskı 81 1.6.2.18. Kauçuk–enjeksiyon baskı (rubber printing) 82 2. UYGULAMA BÖLÜMÜ 83 IV 2.1. DESEN 84 2.1.1. Desen hazırlama metodu 84 2.1.2. Seçilen desenler 84 2.2. BASKI TEKNİKLERİ 87 2.2.1. Düz film baskı 87 2.2.1.1. Şablon çerçevesi 87 2.2.1.1.2. Elek bezleri ve gerilmesi 87 2.2.1.2. Foto emülsiyon lak hazırlanması ve pozlandırma 90 2.2.1.3. Klişeler 93 2.3. BASILAN KUMAŞLAR 98 2.4. BOYARMADDELER VE BASKI PATLARI 104 2.4.1. Direkt baskı uygulamaları 104 2.4.1.1. Film baskı tekniği kullanılarak pigment boyarmaddeleri ile direkt baskı stili uygulamaları 104 2.4.1.2. 1 No’lu pamuklu kumaşlara reaktif boyarmaddelerle direkt baskı stili uygulamaları 107 2.4.1.3. 3.1. No’lu polyester kadife kumaşa dispers boyarmaddelerle direkt baskı uygulamaları 108 2.4.2. Aşındırma baskı stilinde uygulamalar 109 2.4.2.1. Kimyasal maddelerle aşındırma uygulamaları 109 2.4.2.2. Lazer ışınlarıyla fiziksel aşındırma uygulamaları 111 2.4.3. Rezerve baskı stili uygulamaları 114 2.4.3.1. Pigment rezerve baskı+küp boyama uygulaması 114 2.4.3.2. Batik tekniği ile rezerve baskı+küp boyama uygulamaları 116 2.4.4. Özel baskı stilleriyle uygulamalar 118 2.4.4.1. Yakma baskı stili uygulamaları 118 2.4.4.1.1. Kimyasal maddelerle yakma baskı (devore, burn-out) 118 V 2.4.4.1.2. Lazer ışınlarıyla fiziksel yakma uygulamaları 120 2.4.4.2. Isıl işlemler ile baskı stili uygulamaları (gofraj-embossing) 121 2.4.4.3. Büzüşme etkili baskı (crimpt) stili uygulamaları 122 2.4.5. Farklı baskı stili uygulamaları 122 2.4.5.1. Sulu boya etkili baskı uygulamaları 122 2.4.5.2. Batik zemine baskı uygulamaları 123 2.4.5.3. Isıl işlem görmüş kumaşlara baskı uygulamaları 124 2.4.5.3.1. Kraş (crush) yapılmış kadifeye pigment baskı uygulamaları 124 2.4.5.3.2. Serbest kırışıklı kumaşa baskı uygulamaları 124 2.4.5.3.3. Plise kumaşa baskı uygulaması 125 2.4.5.4. Püskürtme (sprey) baskı uygulamaları 126 2.4.5.5. Taş yıkama zemin üzerine baskı uygulamaları 126 2.5. PİGMENT BASKI STİLLERİ 128 2.5.1. Pigment boyarmaddeleri ile baskı uygulamaları 128 2.5.2. Pigment baskı stilleri ile baskı uygulamaları 128 2.5.2.1. Mat beyaz baskı (matweiss) uygulamaları 128 2.5.2.2. Plastik baskı uygulamaları 128 2.5.2.2.1. Yağ bazlı plastik baskı uygulamaları 128 2.5.2.2.1.1. Ekolojik boyarmaddelerle yağ bazlı plastik baskı uygulamaları 128 2.5.2.2.1.2. Ekolojik olmayan yağ bazlı plastik boyarmaddeleriyle baskı (PVC baskı) uygulamaları 129 2.5.2.2.2. Su bazlı plastik baskı uygulamaları 130 2.5.2.3. Yüksek kalıp baskı uygulamaları (high density) 131 2.5.2.4. Kabaran baskı (puff) uygulamaları 132 2.5.2.4.1. Pigmentle kabaran baskı uygulamaları 132 VI 2.5.2.4.2. Transfer ile kabaran baskı uygulamaları 133 2.5.2.4.3. Yüksek kalıp şablonu ile tül kullanılarak yapılan kabaran baskı uygulamaları 134 2.5.2.4.4. Yüksek kalıp şablonu ile tüle kabaran baskı uygulamaları 134 2.5.2.5. Floresan baskı uygulamaları 135 2.5.2.5.1. Pigmentle floresan baskı uygulamaları 135 2.5.2.5.2. Transfer ile floresan baskı uygulamaları 136 2.5.2.5.3. Kauçuk ile floresan baskı uygulamaları 136 2.5.2.6. Reflektan baskı uygulamaları 137 2.5.2.6.1. Pigment reflektan baskı uygulamaları 137 2.5.2.6.2. Transfer ile reflektan baskı uygulamaları 137 2.5.2.6.3. Plotter kesim ile reflektan baskı uygulamaları 138 2.5.2.7. Fosforesan baskı (glow) uygulamaları 140 2.5.2.7.1. Pigment ile fosforesan baskı uygulamaları 140 2.5.2.8. Renk değiştiren boyarlarla baskı uygulamaları 141 2.5.2.8.1. Isıyla renk değiştiren, termokromik boyalarla baskı (thermocromic) uygulamaları 141 2.5.2.8.2. Işıkla renk değiştiren, fotokromik boyarlarla baskı (photocromic) uygulamaları 141 2.5.2.9. Sedef baskı uygulamaları 141 2.5.2.9.1. Pigmentle sedef baskı uygulamaları 142 2.5.2.9.2. Transfer ile sedef baskı uygulamaları 143 2.5.2.10. Sim baskı (glitter) uygulamaları 144 2.5.2.10.1. Baskı patı içerisinde sim baskı uygulamaları 144 2.5.2.10.2. Dökme sim baskı uygulamaları 145 VII 2.5.2.10.3. Baskı patında sim+şeker baskı+varak baskı kullanılarak yapılan baskı uygulamaları 147 2.5.2.10.4. Presle sim baskı uygulamaları 147 2.5.2.10.5. Transfer ile sim baskı uygulamaları 147 2.5.2.10.6. Kauçuk ile sim baskı uygulamaları 148 2.5.2.11. Yaldız baskı uygulamaları 149 2.5.2.11.1. Baskı patı ile yaldız baskı 149 2.5.2.11.2. Transfer ile yaldız baskı uygulamaları 149 2.5.2.12. Çatlatma baskı uygulamaları (crack) 149 2.5.2.12.1. Dikine çatlatma baskı uygulamaları 149 2.5.2.12.2. Toprak çatlatma baskı (crocodil) uygulamaları 150 2.5.2.13. Varak baskı uygulamaları (foil) 153 2.5.2.13.1. Standart varak baskı uygulamaları (foil) 153 2.5.2.13.2. Farklı yöntemler kullanılarak varak baskı uygulamaları 154 2.5.2.13.2.1. Çok renkli, eskitme varak baskı uygulamaları 154 2.5.2.13.2.2. Tül üzerine varak baskı uygulamaları 154 2.5.2.13.2.3. Tül kullanılarak varak baskı uygulamaları 154 2.5.2.13.2.4. Kauçuk+varak kullanarak baskı uygulamaları 155 2.5.2.13.2.5. Varak malzemeleri kullanılarak şeffaf baskı uygulamaları 155 2.5.2.13.2.6. Varak baskı malzemesi kullanılarak farklı görüntüde şeffaf baskı uygulamaları 156 VIII 2.5.2.14. Flok baskı uygulamaları 157 2.5.2.14.1. Elekrostatik yöntemle flok baskı uygulamaları 158 2.5.2.14.2. Presle yatık flok baskı uygulamaları 159 2.5.2.14.3. Transfer ile flok baskı uygulamaları 159 2.5.2.14.4. Flok zeminli kumaş üzerine flok baskı uygulamaları (flock on flock) 160 2.5.2.15. Şeker (havyar) baskı uygulamaları (caviar beads) 164 2.5.2.16. Taş (cam) ve metal uygulamaları 165 2.5.2.16.1. Basılan kumaşlar üzerine taş (cam) ve metal uygulamaları 165 2.5.2.16.2. Taş (cam) ve metallerle desen oluşturma uygulamaları 167 2.5.2.17. Kauçuk baskı uygulamaları (enjeksiyon–rub printing)170 2.5.2.18. Frekans baskı uygulamaları 173 3. UYGULAMA ÖRNEKLERİ 174 SONUÇ 175 KAYNAKÇA 178 IX

Tekstil baskıcılığı tarihsel süreci boyunca kalıp baskıcılığından günümüzdeki endüstriyel baskıcılığa, bilgisayarla baskıya geçmiş; kullanılan renklendiriciler doğal boyalardan günümüzde tamamen sentetik boyaların kullanılmasına; tamamen doğal elyaf kullanılırken günümüzde doğal, rejenere ve sentetik elyafın kullanılmasına; baskının kimyasal uygulanma biçimi olan baskı stilleri de başlangıçta boyanın doğrudan uygulandığı direkt baskı stili olmasına rağmen daha sonraları batik (mumla rezerve baskı) uygulamalarıyla rezerve baskı stiline; boyanmış zemin boyasının desen olarak aşındırılmasıyla aşındırma baskı (ronjan) stili uygulamalarına geçilmiştir. 1500’lü yıllarda Endonezya’da, Hindistan’da ilgi çekici rezerve baskı örnekleri, 19. yüzyılda Batıda aşındırma baskının güzel örnekleri görülmüştür. Aynı desenin kumaşa farklı kimyasalların uygulanma biçimleriyle aktarılışı olarak adlandırabileceğimiz baskı stilleri zamanla genişlemiş, günümüzde direkt, rezerve, aşındırma baskı stillerine ilave olarak özel baskı stilleri geliştirilmiştir: Basılan desen bölgelerindeki elyafın yakılmasıyla yapılan yakma baskı (devore, burn–out); kumaşın desen bölgelerinde ısı ve basınç altında ezilerek derinleştirildiği gofraj baskı (embossing); desenin pamuklu kumaşlara derişik alkali (kostik: NaOH) kimyasalıyla basılmasıyla oluşan büzüşme etkili baskı (Crimpt effect) 20. Yüzyılda yapılan özel baskı stilleridir. Tez çalışmasında seçilen desenler Direkt, Rezerve, Aşındırma ve Özel Baskı Stilleri (yakma, gofraj, büzüşme etkili baskı) ile kumaşlara basılmıştır. Ayrıca batik, pilise, kraş, serbest kırışıklık, taş yıkama yapılmış zemin kumaşlarına seçilen desenlerin basılmasıyla; lazer ışınlarıyla desenin kesilmesiyle, baskı patının püskürtülmesiyle de farklı görsel etkiler elde edilmiştir. Pigment baskı; boyanın binder denilen yapıştırıcı vasıtasıyla kumaşa yapıştırılması ile uygulanır. Pigment boyaya benzer şekilde elyaf tozları, metal tozları, sim, varak, çeşitli kimyasallar ( TiO2, fluoresan, fosforesan vb.), çeşitli polimerler ( PVC, PVDC vb. ) vb. de yapıştırıcılarla kumaşa yapıştırılabilirler ve aynı desen farklı görsel etkilerle de elde edilebilir. Pigment baskının pigment boya dışında yapılan bu uygulamaları da X pigment baskı stilleri olarak değerlendirilmiş ve tez çalışmasında seçilen desenler bu stillerle de kumaşlara basılmıştır. Pigment baskı stilleri: Mat Beyaz Baskı; Plastik Baskı; Yüksek Kalıpla Baskı; Kabaran Baskı; Floresan Baskı; Reflektan Baskı; Fosforesan Baskı; Isıyla, Işıkla Renk Değiştiren Boyalarla Baskı; Sedef Baskı; Sim Baskı; Yaldız Baskı; Çatlatma Baskı; Varak Baskı; Flok Baskı; Şeker Baskı; Taş- Metal Baskı; Frekans Baskı; Kauçuk Baskı. Tez çalışmasında çizgili, ince ayrıntılı, geniş alanlı, fotoğraf etkili olmak üzere 4 tip desen; pamuk, polyester, PVC, polyester/ viskon gibi farklı elyaftan çeşitli özellikte kumaşlar seçilmiştir. Seçilen desenler; seçilen kumaşlara; yukarıda verilen baskı stilleriyle ve pigment baskı stilleriyle basılmıştır. Aynı desen; farklı baskı stilleriyle uygulanmış örnekleriyle karşılaştırıldığında, tekstil tasarımı yanında teknik uygulamaların da ne kadar önemli olduğu; desendeki çizgi, nokta, kontür gibi özelliklerin kumaşa başarıyla aktarılabilmesinin uygulanan baskı stiline bağlı olduğu; aynı desenin farklı baskı stilleriyle basılması sonucunda farklı görsel etkilerin elde edilebilmesi nedeniyle, tekstilin kullanılma alanına bağlı olarak uygun baskı stilinin seçilebileceği görülmektedir. Bu tez, günümüzdeki baskı stilleri hakkındaki literatür bilgilerini ve onların baskı uygulamalarını toplu olarak içeren bir kaynak oluşturulması amacı ile hazırlanmış, farklı özellikteki tekstil desenlerinin, farklı karakterlerdeki kumaşlar üzerinde, film baskı yöntemiyle ve baskı stilleri ile basılmalarını konu almıştır. Bu tezin, tekstil tasarım öğrencilerine ve tekstil sektöründeki tüm çalışanlara rehber bir çalışma niteliği taşıyacağı düşünülmektedir. XI SUMMARY Textile printing business developped from mould printing to industrial printing, printing by computer in our days during its history; the colorants employed developped from natural dyes to fully synthetic dyes; from fully natural fiber to natural, regenerated and synthetic fiber; and as to printing styles, that is the chemical application form of printing, from direct printing style in which dye was directly applied to reserved printing style (wax reserved printing) as well as discharge (ronjan) printing by discharging the basic dye as a design. Today, we find interesting reserved printing samples from the 16th century in Indenosia and India and fine samples of discharging printing in 19th century in west. Printing styles, which we can define as transferring the same design onto fabric by applying different chemicals developped in time. So, in addition to direct, reserved discharging printing styles, special printing styles were developped: Burn-out printing applied by burning out fiber in areas of printed design; embossing printing in which design areas of fabric are deepened by crushing under heat and pressure; crimpt effect in which design is printed on cotton fabric by employing caustic soda (NaOH), are special printing styles applied in 20th century. Designs selected for the thesis work, we employed and printed styles such as direct, reserved, burn-out and Special Printing Styles (burn–out, embossing, crimpt effect) on fabrics. In addition, by printing selected designs on ground fabric on which as batik printing, pleating, crush, free creasing, stone washing were carried out; by cutting laser beams or by spraying dye, we can have special visual effects. Pigment printing is the printing type in which dye is sticked on fabric through binder. Fiber powder, metal powder, silver, gold leaf, various chemicals (TiO2, fluorenscent, phosphorecsent etc.) various polymers (PVC, PVDC etc.) similiar to dye can be sticked on fabric by employing stickers and the same design can be obtained by different visual effects. Such applications of pigment printing apart from pigment dye are evaluated as pigment printing styles and in the thesis work, the selected designes were printed by employing such designs. XII XIII Pigment printing styles: Matt White Printing; Plastic printing; High Mould Printing; Embossing Printing, Fluorenscent Printing, Reflectant Printing, Phosphorecsent Printing; Printing by Heat, Light Color Changing Dyes; Nacreous Printing; Silver Printing, Cracking Printing, Gold leaf printing, Flock Printing; Sugar Printing; Stone- Metal Printing; Frequency Printing; Rubber Printing. In the thesis work, we employed four (4) types of designs such as stripped, with fine details, with wide area, with photograph effect, and various types of fabric from different fiber such as cotton, polyster, PVC, Polyester/ viscon. The selected designs were printed on selected fabric by employing printing styles stated above and pigment printing styles. When we compare the same design to samples on various printing styles applied, it is seen that successfully transfering designs with characteristics such as line, strip, point and contour on fabric depends on printing style applied depending on the utilization field of the textile and approprate style can be selected as different visual effects can be achieved by printing the same design by different styles. This thesis is prepared in order to provide a complete source including literature of today’s printing styles with their applications and discusses printing of various featured textile patterns on different types of fabrics by screen printing method and printing styles. The thesis carrieas the characteristics of a guiding work for textile design students as well as all dealing with textile sector.
Keywords: Baskı Stilleri; Desen; Tekstil