Kontrol edilen yabancı kurum kazançlarının vergilendirilmesi -OECD BEPS eylem planı (eylem 3) ve Türk vergi mevzuatının karşılaştırılması- - Çimşir, Selim (My University, 2022)
“Kontrol Edilen Yabancı Kurum (KEYK)” kuralları, tam mükellef kişilerin yurt içinde elde ettikleri kârları vergilendirme dışı bırakmak maksadıyla yurt dışına çıkarmaları nedeniyle hukuk dünyasında yerini almıştır. Özünde vergiden kaçınmayı önlemek olan bu kurallar, zamanla daha kapsamlı bir hale gelmiştir. 2006 yılında Türk vergi mevzuatına giren KEYK kurallarının hukuki yapısı ve uygulanmasında bazı çelişkiler, boşluklar ve zorlukların olduğu ortaya çıkmaktadır. Bu sorunların bazıları kuralların tasarımından, bazıları ise, zamanla değişen şartlardan kaynaklanmıştır. Sermaye ihraç eden ülkeler bu kuralların etkisiz hale gelmeye yüz tutmasına karşı daha hızlı refleks göstermektedirler. Sermaye ithal eden ülkeler ise daha çok uluslararası konjonktüre göre hareket etmektedirler. KEYK kurallarının ülkelerin vergi kaybını önlemede ne derece etkili olduğuna yönelik yeterli araştırma bulunmamaktadır. Bu durumun en önemli nedenleri arasında; vergi mahremiyeti nedeniyle yurt içindeki bilgilerin açıklanamaması, uluslararası bilgi değişiminin yeterli düzeyde olmamasından dolayı da yurt dışındaki gerekli bilgilere erişimin mümkün olmaması gösterilebilir. Vergi idareleri şimdiye kadar mükellefin beyanı üzerine vergilendirme yapmakta fakat yurt dışına çıkarılan kârlar ve yurt dışına yapılan ödemelerle ilgili olarak vergi incelemesi konusunda yeterli bilgiye ulaşamamışlardı. Kârların yurt dışına çıkarılarak vergilendirme dışında tutulmasına yönelik uygulamalar, ülkelere yıllık 100-240 milyar USD gelir kaybına mâl olmaktadır. Bu kayıp, küresel kurumlar vergisi gelirinin %4-10'una tekabül etmektedir. Bu nedenle, vergiden kaçınma karşıtı kuralların etkinliği sorgulanır hale gelmiştir. Ülkelerinin refahına mâni olan bu durumun, küresel çapta işbirliği olmaksızın ii ortadan kaldırılamayacağı konusunda hemfikir olan yaklaşık 135 ülke, Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD) çatısı altında süregelen çalışmaların neticesinde ortaya çıkan “Proje”yi imzalamışlardır. OECD/ G20, 2015 yılında “Matrah Aşındırma ve Kâr Kaydırma (MAKK)” Projesini oluşturmuştur. Bu Projenin 3. Eylem Planı, “Kontrol Edilen Yabancı Kurum (KEYK) Kurallarının Etkin Tasarımını” konu almaktadır. Bu plan; matrah aşındırma ve kâr kaydırmanın önlenmesine yönelik imzacı ülkelere tavsiye niteliğinde kurallar önermektedir. Bu plandaki kuralların amacı; bir yandan ülke mevzuatları arasındaki farklılıkların giderilmesi ve uygulamada birliğin sağlanması, diğer yandan ve asıl olarak, bazı şirketlerin daha düşük vergi ödemek veya hiç ödememek için vergiyi dolanmak suretiyle kârlarını belli ülkelere aktarmalarının önüne geçebilmektir. Bu çalışmada; Türk vergi mevzuatı ile OECD’nin söz konusu raporu karşılaştırılmış olup, vergiyi dolanmayı önlemede kontrol edilen yabancı kurum kurallarının iyileştirilmesine yönelik çözüm önerileri üzerinde yoğunlaşılmıştır. Bununla birlikte, vergiden kaçınmayı önlemede Türkiye’deki KEYK kurallarının; yeri ve önemi, hukuksal açıdan sorun teşkil eden yanları, gelişmekte olan ülkeler açısından değerlendirilmesi, vergilemede eşitlik, etkinlik ve basitlik unsurlarını içeren ve vergi yükünün adil olarak dağıtımına hizmet edecek şekilde tasarlanması gibi konularda karşılaştırmalı olarak değerlendirmeler yapılmıştır. KEYK kuralları, vergi planlaması hakkının kötüye kullanılması nedeniyle oluşabilecek vergi kaybının önlenmesine yöneliktir. Bu çalışmada ayrıca; bu önlemlerin nasıl olması gerektiği, ekonomik öz kavramı, vergi peçelemesi, yabancı iştiraki kontrol etme ölçütleri, vergilendirmede mahsup ve istisna yöntemleri, yurt dışı iştirak gelirlerinin çifte vergilendirilmesini ve vergilendirme dışı kalmasını önleme, transfer fiyatlandırması kuralları ile etkileşimi, karşılıklı iştirak, vergi şeffaflığı, vergi denetimi, işyeri kavramı, kara liste uygulaması, “çıkış vergisi” benzeri vergi tevkifatı uygulaması, küresel asgari vergilendirme (BEPS 2.0 - Pillar II), Avrupa Birliği’nin ve Avrupa Adalet Divanı’nın yaklaşımı gibi birçok açıdan konu değerlendirilmiş ve çözüm önerilerine ışık tutulmuştur.

The rules of “Controlled Foreign Corporations/ Company (CFC)” have taken their place in the legal world since legally obligated taxpayers would shift their profit abroad to exclude their domestic profits from taxation. These rules, which are essentially to prevent tax avoidance, have become more comprehensive over time. It is revealed that there are some contradictions, gaps and difficulties in the legal structure and implementation of the CFC rules, which entered the Turkish tax legislation in 2006. Some of these problems have arisen from the design of the rules, and some have been caused by conditions that have changed over time. Capital exporting countries show a quicker reaction against the ineffectiveness of these rules. Capital importing countries, on the other hand, mostly act according to the international conjuncture. There is not enough research on how effective the CFC rules are in preventing tax loss of countries. As the most important reasons for this situation; it can be shown that due to tax privacy, domestic information cannot be disclosed, and due to the fact that international information exchange is not sufficient, and it is not possible to access necessary abroad information. Tax administrations have been taxing upon the declaration of the taxpayer until now, but they could not reach sufficient information about the tax inspection regarding the profits taken abroad and the payments made abroad. Practices to exclude profits from taxation by taking them abroad cost countries an annual income loss of 100-240 billion USD. This loss corresponds to 4-10% of global corporate tax revenue. Therefore, the effectiveness of anti-tax avoidance rules has come into question. Agreeing that this situation, which hinders the welfare of their countries, cannot be eliminated without global cooperation, approximately 135 countries signed the Project, which emerged as a result of the ongoing work under the umbrella of the Organization for Economic Cooperation and iv Development (OECD). OECD/ G20 created the “Base Erosion and Profit Shifting (BEPS) Project” in 2015. The 3rd Action Plan of this Project is about “Effective Designing of Controlled Foreign Company (CFC) Rules. This plan; it proposes advisory rules to the signatory countries for the prevention of base erosion and profit shifting. The purpose of the rules in this plan; on the one hand, eliminating the differences between the country's legislation and ensuring unity in practice, on the other hand, and mainly, to prevent some companies from transferring their profits to countries with low taxes by veiling the tax in order to pay lower taxes or not pay at all. In this study; The Turkish tax legislation and the OECD's aforementioned report were compared, and it was focused on the solution proposals for the improvement of the controlled foreign company rules in preventing tax fraud. The comparative evaluations of the CFC rules in Turkey have been made on some issues such as; its place and importance, its legally problematic aspects, its evaluation in terms of developing countries, designed to include the elements of equality in taxation, efficiency and simplicity and to serve the fair distribution of the tax burden. CFC rules are aimed at preventing tax loss that may occur due to abuse of tax planning right. Also in this study; the issue has been evaluated in many ways, such as; how these measures should be, economic substance concept, tax veiling, criteria for controlling foreign corporation, methods of deduction and exception in taxation, avoiding double taxation and exclusion of foreign corporation incomes, interaction with transfer pricing rules, mutual participation, tax transparency, tax inspection, the concept of establishment, the black list application, the application of tax withholding such as exit tax, the global minimum taxation (BEPS 2.0 - Pillar II), the approach of the European Union and the Court of Justice of the European Union, and shed light on the solution proposals.
Keywords: Base Erosion and Profit Shifting (BEPS); Controlled Foreign Company; Finance; Foreign Subsidiaries; Hukuk; Kontrol Edilen Yabancı Kurum; Kurumların Vergilendirilmesi; Law; Maliye; Matrah Aşındırma ve Kâr Kaydırma (MAKK); Tax Evasion; Taxation; Taxation of Corporations; Turkey; Türkiye; Vergilendirme; Vergiyi Dolanma; Yurt Dışı İştirakler