Osmanlı şehir tarihinin arşiv kaynakları: İzmit örneği - Çakır, Merve (My University, 2006)
Bu tezde, Osmanlı şehir tarihi çalışmalarında kullanılan arşiv kaynakları kronolojik ve sistematik bir şekilde ele alınıp değerlendirilmeye çalışılmıştır. Araştırmada XVI-XIX. yüzyıl arşiv kaynakları taranarak İzmit örneğinde tespit edilmiştir. Dolayısıyla bu çalışma İzmit şehir tarihi ile ilgili yapılacak araştırmalar için de bir rehber mahiyetindedir. Osmanlı devletinin, iktisadi ve idari yapısının zaman içerisinde geçirdiği değişime ve devlet fonksiyonlarını yerine getiren farklı bürolara ait malzeme göz önüne alınarak tez, “Defterhâne”, “Bâb-ı Defteri”, “Maliye Nezâreti” ve “Diğer Müesseselere ait defterler” olmak üzere dört bölüme ayrılmıştır. Çalışmada, Osmanlı şehir tarihi araştırmalarına kaynak teşkil eden, beş büroya ait on sekiz defter serisi tespit edilmiştir. Bu defter serilerindeki 273 adet defter kendi içerisinde kronolojik ve konusuna göre sistematik olarak incelenmiştir. İzmit’e ait tespit edilen defterlerin mahiyetine ilişkin ayrıntılı malûmat ile defterlerin içeriği ve düzeni hakkında bilgi verilmiştir. Defterlerin tarihi, İzmit’e ait kayıtların hangi sayfalarda yer aldığı belirtilerek defter başlıkları latin harflerine aktarılmıştır. Kayıtlarda kullanılan özel terim ve işaretler defterler incelenirken açıklanmaya çalışılmıştır.

The paper is a preliminary study on the urban history of Izmit. Concentrating on the Izmit case, it aims to provide an initial attempt for the chronological and analytical analysis of the archival sources related the Ottoman urban history. The Thesis has been divided into four sections, in accordance with the transformation observed in the administrative and economic structures of the Ottoman Empire and different kinds of archival materials produced by different administrative offices, namely “Defterhane” (Office of Registry of Land of Catastro), ”Bab-ı Defteri” (Ministry of Finance), “Maliye Nezareti” (Ministry of Finance) and register books (defters) belonging to the other administrative departments. In this study, eighteen register serials produced by the above departments of the Ottoman administrative structure had been determined and a detailed chronological and analytical information on 273 books that include Izmit has been provided. Apart from giving the date, the pages of the register books (defter) prevalent to Izmit, the transcription of the headings of each book has also been written down in this study. We also attempted to explain some of the special terminology used in these records . ZETIV ABSTRACTV KISALTMALARVI GİRİŞ1 1. Şehir Tarihçiliği ve Osmanlı Şehir Tarihi Kaynakları1 2. İzmit Tarihi Literatür Değerlendirmesi7 2. Tarihte İzmit11 DEFTERHÂNEYE AİT DEFTERLER 1. Defterhâne ve Defterhâne’ye Ait Defterler25 2. İzmit Tahrîr Defterleri28 3. İzmit Tımar Ruznâmçe Defterleri39 4. İzmit Tımar Yoklama Defterleri45 5. İzmit Tımarlarıyla İlgili Müteferrik Defterler46 İKİNCİ BÖLÜM BÂB-I DEFTERİ ARŞİV MALZEMESİ 1. Bâb-ı Defteri’ye Ait Defterler51 2. İzmit Mukâtaa Defterleri53 3. İzmit Cizye Defterleri73 4. Avârız Defterleri78 5. İzmit Bedel-i Nüzül ve Sürsât Defterleri82 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM MALİYE NEZÂRETİ DEFTERLERİ 1. Maliye Nezâreti ve Maliye Nezâreti Defterleri89 2. İzmit Temettuât Defterleri90 3. İzmit Cerîde Defterleri94 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM DİĞER MÜESSESELERE AİT DEFTERLER 1. Evkâf ve İzmit Evkâf Defterleri96 2. İzmit Şer‘iyye Sicilleri116 SONUÇ122 EKLER124 BİBLİYOGRAFYA135
Keywords: Arşiv Kaynakları_İzmit; Arşivler_Şehirler ve Kasabalar_Tarih; Bilgi ve Belge Yönetimi; Osmanlı İmparatorluğu, 1299-1918_Arşiv Kaynakları