Hz. Peygamber’in azadlıları ve rivayetleri - Eryarsoy, Elif (My University, 2002)
İslam Dini mevcut olan kölelik sistemini olduğu gibi kabul etmemiş; pek çok ıslah ile ona yeni bir veche kazandırmıştır. Her konuda olduğu gibi Allah Resûlü bu hususta da müslümanlara örnek olmuştur. Resûlullah'ın (s.a.) çeşitli vesilelerle kendisine ait, farklı hizmetlerde bulunan köleleri ve câriyeleri mevcuttu. Bu köle ve câriylerin sayıları farklılık arzetmektedir. Genellikle Peygamber Efendimiz ile birliktelikleri az olan köle ve câriyelerin isimlerinde görülen ihtilafların sebebi, bazılarının birkaç isimle tanınıyor olmasından yahut lakap ve künyelerinin yanı sıra isimleriyle de kendilerinden söz edilmesinden kaynaklanmış gözükmektedir. Bu sebeple Hz. Peygamber'in âzadlılarının kesin sayısını belirlemek oldukça zordur. Bütün köle ve câriyelerin Resûlullah'ın eline nasıl geçtiği belli olmasa da çoğunluğu akrabaları ve ashâbdan bazı kimseler tarafından hediye edilmiştir. Bunun dışında ona savaş ganimeti olarak verilenler olduğu gibi bizzat kendisinin satın aldığı köle ve câriyeler de mevcuttur. Hiçbir beşerin ulaşamayacağı üstün ahlak mertebesine haiz olan Allah Resûlünün köle ve câriyeleri ile ilişkileri, onlara karşı davranışları da elbetteki bu örnek ahlakı ile paralellik arz etmektedir. Efendimiz'i kendilerine çok yakın hisseden köle ve câriyeleri onun hizmetinde bulunmaktan ve âzadlısı olmaktan duydukları gururu her fırsatta dile getirmişlerdir. Peygamber Efendimiz'i bu derece seven köle ve câriyelerinin ona farklı hizmetlerinin bulunduğu muhakkaktır. Herbir azadlı için kesin hizmet alanlarının olduğunu söylemek mümkün değildir. Allah Resûlüne duydukları muhabetten dolayı çoğunun her fırsatta ona hizmet etmeye çalıştıkları da göz ardı edilmemelidir. Âzadlılarının hepsi hadis rivayetinde bulunmamış, sadece yirmi üç âzadlısından bize hadis nakledilmiştir. Âzadlıları Hz. Peygamber'in yakın çevresinde olmaları sebebiyle pek çok sahabinin muttali olamayacağı bazı hususlara muttali olmuşlar, bunları rivayetlerinde ifade etmişlerdir. Ancak hadis rivayetlerinde sadece âzadlı olmalarına bağlayabileceğimiz özellikler tesbit edebilmiş değiliz. Kimisinin yüz kırk civarında hadis rivayeti mevcut iken kiminin de ancak bir-iki rivayeti vardır. Vefât ettiğinde Resûl-i Ekrem'in âzad edilmemiş hiçbir köle ve câriyesinin bulunmadığı gibi köle ve câriyelerinin hepsi hür olarak vefât etmiştir.

The Islamic Religion, did not acknowledged the existing enslavement system as it was, but granted a new appearance to it by making numerous ameliorations. As it is in every issue, the Prophet (pbuh) was the model to the Muslims in this one. As a result of some occasions, The Prophet (pbuh) had his own servants to serve him for different purposes. The number of those servants is different. Generally, the reason for disagreement of opinions over the names of those servants that were not in close relation with the Prophet (pbuh) is due to the fact that, some of them were known with different names, or they were also called by their nicknames along with their names. For this reason, it is hard and laborious to give an exact number for them. Even though the source for each male and female servants of the Prophet (pbuh) is not known for sure, most of them were given to him as gifts by mainly his relatives and some of his close friends. Besides, there are ones received as booty in battles, and there are ones that are bought by him personally. Being reached the highest moral level that no one had ever reached, the Prophet (pbuh) and his attitudes towards his servants was definitely parallel to his perfect ethics. The servants of him that feel themselves close to the Prophet (pbuh) used every opportunity to express their proud and pleasure of being in his service and being one of his emancipated servants. It is obvious that those male and female servants provided him different services. It is hard to say there were certain services designated to and delivered by each of his servants. It should not also be undervalued that most of his servants tried to serve him in every opportunity they had. Not all of his emancipated servants but twenty three of them narrated Hadiths from the Prophet (pbuh). Being nearer than others to the Prophet (pbuh), his emancipated servants in some issues they were more knowledgeable than even most of Ashab, and mentioned those issues in their narrations. However, that the certain characteristics of Hadiths that can only be narrated by Prophet's (pbuh) emancipated servants have not been established. While some of them have about 140 relations, there are some others who only related two or three. When the Prophet (pbuh) died, there were no not-emancipated servants of him, and moreover, all of his servants passed away as free men.
Keywords: Din; Hadisler; Islam Dini-hadis; İslam Dini; Rivâyet tefsirleri (Tefâsir-i me’sûre) ve dirâyet tefsirleri; Tefsir ve tefsir ilmi