Beş yaşında otistik çocuğa sahip bir annenin mutfak etkinliği sırasında çocuğu ile etkileşimlerinde kullandığı stratejilerin betimlenmesi ‘’tek katılılanlı Vak’a çalışması’’ - Çağlar, Zeliha Görgün (My University, 2006)
Bu araştırmanın amacı, beş yaşında otistik çocuğa sahip bir annenin mutfak etkinliği sırasında çocuğu ile etkileşimlerinde kullandığı stratejileri betimlemektir. Araştırmanın deseni “tek katılanlı niteliksel vak’a çalışmasıdır”. Araştırmaya katılanlar, otistik çocuğa sahip bir anne ile onun 5 yaşındaki otistik çocuğudur. Araştırma verileri, saha notları, görüşmeler, odyo ve video teyp kayıtları aracılığı ile toplanmıştır. Doğal ev ortamında mutfak etkinlikleri sırasında video teyp çekimleri yapılarak analiz edilmiştir. Annenin çocuğu ile etkileşimleri “mutfak etkinlikleri” çerçevesinde incelenmiştir. Video teyp kayıtlarının analizinde mikro etnografik analitik teknikler kullanılmıştır. Araştırma bulgularına göre otistik çocuğa sahip annenin çocuğu ile etkileşimleri sırasında yoğun olarak kullandığı 11 sözel strateji belirlenmiştir. Bunlar; soru sormak, azaltmak, genişletmek, pekiştirmek, ödüllendirmek, vurgulamak, komiklik yapmak, şarkı söylemek, duraksayarak söylemek, etiketlemek, açıklama yapmaktır. Mutfak etkinlikleri süreci içinde annenin kullandığı sözel olmayan etkileşim kalıpları, göz kontağı kurmak, jest ve mimik kullanmak, yanıt vermesini beklemek ve görsel ip ucu vermek ve yardım etmektir. Bunlar, anne-çocuk arasında gerçekleşen etkileşim kalıplarına dayalı olarak pasta yapma ve kabak yemeği pişirme ana başlıkları altında verilmiştir. Pasta yapma sürecinde kullanılan sözel etkileşim kalıpları “pasta yapmaya hazırlanma sırasındaki sohbeti” “ pastanın yapılması sırasındaki sohbeti” “pastanın sarılması ve dolaba konulması sırasındaki sohbeti” ve “malzemelerin toplanması sırasındaki sohbeti” konu başlıkları olarak verilmiştir. Kabak yemeği pişirme sırasında kullanılan sözel etkileşim kalıpları ise “yemeği yapmaya hazırlanma sırasındaki sohbeti” “yemeğin yapılması sırasındaki sohbeti” “yemeğin ocağa konulması sırasındaki sohbeti” ve “malzemelerin toplanması sırasındaki sohbeti” konu başlıkları olarak verilmiştir. Sonuç olarak, bu araştırma bulgularına göre, otistik çocuğa sahip bir annenin çocuğu ile etkileşimlerinde sözel ve sözel olmayan etkileşim stratejilerini uygulamasının otistik çocuğun etkileşimlere sözel ve sözel olmayan katılımlarına katkıda bulunduğu yönünde destekleyici bulgulara ulaşılmıştır. Anahtar Sözcükler: Otistik çocuk, sosyal etkileşimci yaklaşım, anne-çocuk etkileşimi, niteliksel vak’a çalışması

The main goal targeted to achive with this research is to describe the strategies that are used between a mother and her 5 years old autistic child. The pattern of this research is “single participant characteristic case”. The participants of the research is a mother and her 5 years old autistic child. The database for this research was obtained through the notes that are taken in-place, interviews, audio and video tape records. The case of this specific mother and her child was analyzed by performing video records in their home ,their natural environment, while their daily activities particularly in the kitchen. The interactions of the mother with her child were studied in the frame of “kitchen activities”. Micro ethnographic analytic techniques were used in order to analyze the video tape records. According to the research findings, the mother with an autistic child uses 11 specific strategies in order to communicate with him/ her. These strategies are; asking questions, reducing, expanding, intensifying, reward giving, emphasizing, comical actions, singing, telling the things with regular pauses, labeling and explanations. The non-verbal interaction patterns that the mother uses are eye contact, signs and mimic, waiting for the answer, giving the necessary clues and helping. These patterns are shown under the titles “making cakes and cooking courgette” on the basis of the communicative patterns between the mother and the child. The patterns used while baking cakes are explained under the titles such as “communication while getting prepared to bake the cake”, “communication during the baking activity”, “communication while wraping the cake and placing it in the fridge” and “communication while collecting the necessary materials for baking activity”. The patterns used while cooking courgette are given under the titles such as “communication while getting prepared to cook”, “communication during the cooking procedure”, “communication while placing the meal on the cooker” and “communication while collecting the necessary materials for cooking activity”. Conclusion : according to the findings obtained during this research, this study supports the thesis that it is very important for a mother to use verbal and non-verbal interaction strategies while communicating her autistic child in order to get her child involved in the communications through verbal and/ or non-verbal participations.
Keywords: Eğitim; Okul organizasyonu ve yönetimi; Özel eğitim; Zihinsel Engelli Çocuklar