Tezhip Sanatında Sultan I. Mahmûd Dönemi (1730-1754) - Özyurt, Ali Ersen (My University, 2024)
Tezhip Sanatında Sultan I. Mahmûd Dönemi (1730-1754) adlı tez çalışması, rokoko ve barok üslûplarının tezyînî sanatlarımızdaki etkilerinin belirgin bir biçimde görülmeye başlandığı Sultan I. Mahmûd Dönemi'nde (1730-1754) tezhip sanatının durumunu ortaya koymayı hedeflemektedir. Osmanlı Devleti'nde 18. yüzyılın başlarından itibaren görülmeye başlanan ve Sultan I. Mahmûd Dönemi'nde daha bilinçli bir şekilde yürütülen Batılılaşma hareketlerinin izleri sosyal, askerî ve siyasî alanda olduğu kadar, sanat ve kültür alanında da hissedilir şekilde kendini göstermektedir. Bu dönemde devletin devamının sağlanması için alınan tedbirlerin birçoğunun ülkedeki sanat hayatını da etkilediği muhakkaktır. Sanat eserlerinin, içinden çıktığı toplumun durumunu da yansıttığı düşünüldüğünde, Batılılaşma sürecini el yazmalarında da takip etmenin mümkün olduğu söylenebilir. Bu bakımdan Sultan I. Mahmûd Dönemi'nin yazma eserleri bezeme hususiyetleri bakımından dikkat çekicidir. Çalışmamızın amacı; bu devrin tezhip sanatını uygulanan teknik, renk, kullanılan malzeme, motif ve desen tasarımı açısından inceleyip değerlendirmek ve tezhip sanatı ile irtibatlı olarak diğer tezyînî sanatlarla birlikte bir üslûp birliğinin varlığını tespit etmektir. Bu amaçla dönemin hususiyetlerini yansıtan yazma eserler tasnif edilip, tezhipli sayfaları tetkik edilmiş; elde edilen bulgular önceki dönemin yazma eserleri, Batı menşeili eserler ve diğer tezyînî sanatların Sultan I. Mahmûd Dönemi'ndeki eserleri ile karşılaştırılmıştır. Sultan I. Mahmûd Dönemi tezyînî sanatlarında Klâsik Dönemin geleneğe bağlı uygulamalarına devam edilirken, Batılı bezeme unsurlarını ihtiva eden yeniliklere de yer verildiği görülmektedir. Tezhip sanatından kitap kaplarına, minyatürden taşınabilir obje bezemeciliğine, taş oymacılığından maden sanatına kadar tezyînî sanatlarımızın pek çok dalında klâsik tezhip, rokoko ve barok üslûplarının uygulamaları -bu sanatlarda- daha sonraki yıllarda görülecek değişimlerin habercisi gibidir. Çalışmamızın, Sultan I. Mahmûd Dönemi sonrası tezhip sanatı ile ilgili araştırmalara da katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Westernization movement's signs which began to appear in early XVIII. century in Ottoman Empire and Sultan Mahmûd I period show concretely in cultural and artistic areas as in social, military, political areas. In this period, many measures taken for continuity of government, influenced art life in country. Considering, art products reflect the situation of society which they created in, it can be possible following westernization process in hand writting books. The period of Sultan Mahmûd I whic was of the early stages of the movement named as westernization in the Ottoman Empire; social, politics and military affairs, where relations with the west have been rearranged is also striking in terms of works of art. The aim of our work is to examine and evaluate art of book illumination in terms of technique, colour, used material and pattern design and to determine the existence of a sytylistic union with other decorative arts. In this period, from art of book illumination to the bookbindings, from miniature and painting arts to the decoration of the portable objects, from art of the stone work to metal working, all applications of classic art of book illumination, Rococo and Baroque style, in all branches of our decorative arts, like a messenger of changes will be seen in these arts in the following years. It is considered that our work will shed light to studies about the art of book illumination the after period of Sultan Mahmûd I, too.
In the art of book illumination the period of Sultan Mahmûd I (1730-1754)
Keywords: Barok; Baroque; Batılılaşma; Illumination of books and manuscripts,T urkish; Mahmud I; Rococo styles; Rokoko üslubu; Tezhip, Kitaplar ve el yazmalarının, Türk; Turkish illumination art; Türk tezhib sanatı; Westernization