Haris el- Muhasibi’nin Er-Riaye li hukukillah adlı eserinde din eğitimi açısından öne çıkan değerler - Kımıl, Esra (My University, 2024)
Haris el-Muhâsibî hicri 3. asırda yaşamış ve hadis, tefsir, kelam, tasavvuf gibi pek çok alanda eseri olan bir alimdir. Er-Riâye li-Hukukillah adlı eseri ise ilmi hayatının son aşamasında yazdığı tahmin edilen ve onun fikirlerinin özeti sayılabilecek bir eserdir. Bu eserin ana temasını Allah’ın haklarına uygun yaşayan bireyi yetiştirmenin gerekliliği ve bunun sağlanmasına yönelik tavsiyeler oluşturmaktadır. Muhâsibî toplumun birçok kesimini Allah haklarına riayet konusunda dikkatsiz oldukları için eleştiriye tabi tutmuştur. Ona göre Allah haklarına uygun yaşayan insan başta Allah ile ilişkisi olmak üzere kurduğu bütün ilişkilerinde bazı değerleri gözetmek zorundadır. Bundan dolayı eserde hangi değerlerin kazanılması gerektiği ve bu değerleri elde etme yolları ele alınmaktadır. Eserde değerlerin kazanılması açısından insanın sahip olduğu doğayı tanımasının ve buna göre hareket etmesinin nefis terbiyesi açısından önemi vurgulanmaktadır. Muhâsibî’ye göre riayet, ihlas, tevazu gibi değerlerin elde edilebilmesi için önce vahiy sonra akıl, kalp ve bilginin yol göstericiliğine ihtiyaç vardır. İnsanda ahlaki değerlerin eyleme dönüşebilmesi için tüm bunların uyumlu bir ilişki içinde olması gerekmektedir. İnsanın kendisini eğitme sürecinde riya, kibir, ucub gibi duygu ve davranışlar ortaya çıkabilir. Bu sebeple Muhâsibî ahlaki gelişimin gerçekleştirmesi için insanın kendisini tanımasının ve havf, muhasebe, murakabe gibi değerleri kazanarak öz denetimini sağlamasının önemini vurgulamaktadır.

Haris al-Muhâsibî is a scholar who lived in the 3rd century Hijri and has works in many fields such as hadith, tafsir, kalam and mysticism. His work, Er-Ri'âye li-Hukûkillâh, is a work that is estimated to have been written in the last stage of his scientific life and can be considered a summary of his ideas. The main theme of this work is the necessity of raising individuals who live in accordance with God's rights and recommendations to achieve this. Muhasibî criticized many segments of society for being careless about respecting God's rights. According to him, a person who lives in accordance with God's rights must observe certain values in all his relationships, especially his relationship with God. Therefore, the work discusses what values should be acquired and the ways to obtain these values. In the work, the importance of knowing one's nature and acting accordingly in terms of self-discipline is emphasized in terms of acquiring values. According to Muhâsibî, in order to obtain values such as obedience, sincerity and humility, first revelation is needed, then the guidance of mind, heart and knowledge. In order for moral values to be transformed into action, all these must be in a harmonious relationship. In the process of educating oneself, feelings and behaviors such as hypocrisy, arrogance and weirdness may arise. For this reason, Muhâsibî emphasizes the importance of knowing oneself and gaining self-control by acquiring values such as fear, accounting, and control in order to achieve moral development.
Values in terms of religious education in Haris El-Muhâsibî’s work titled Er-Riâye li-hukukillah
Keywords: ahlak; Ahlak eğitimi; değer; Değerler; din eğitimi Muhâsibî; Islamic religious education; İslam dini eğitimi; Moral education; morality; Muhâsibî; Öğrenim ve öğretim; religious education; Riâye; Study and teaching; Values