İstanbul TİEM'de Bulunan Sultan I. Mahmud dönemine ait ferman ve beratların hat sanatı açısından değerlendirilmesi - Özen, Melike (My University, 2022)
Bu çalışmada, çoğunluğu XVIII. yy’ın ilk yarısında, 24 yıl tahtta kalmış olan Sultan I. Mahmud Dönemindeki ferman ve beratlar hat sanatı açısından incelemeye tabi tutulmuştur. Tez, dört bölümden oluşmaktadır. Hat sanatı başlıklı birinci bölümde, hat sanatının tarihçesi anlatılmıştır. Bu kısımda hat sanatı hakkında genel bilgilere yer verilerek şeş kalem de denilen aklâm-ı sitte adlı yazı türleri açıklanmıştır. Ferman ve beratlar başlıklı ikinci bölümde, öncelikle ferman ve beratların bölümleri açıklanmış ve bu belgelerin yazımında kullanılan divânî ve celî divânî yazı türleri ele alınmıştır. Tuğraların ele alındığı yine bu bölümde tuğranın tarihçesine değinilerek padişahların tuğralarına yer verilmiştir. Aynı zamanda Sultan I. Mahmud’a ait tuğranın genel özellikleri üzerinde durularak diğer tuğralarla farklarına değinilmiştir. Tezin üçüncü bölümünde araştırmanın iki önemli öğesi olan diğer sanat dalları ve hat sanatı açısından büyük öneme sahip Türk ve İslam Eserleri Müzesi’nin tarihçesi ve I. Mahmud Dönemi ile bu dönemin sanatsal faaliyetleri ele alınmıştır. Araştırmanın en son bölümü ise çalışmanın asıl konusu olan İstanbul Türk ve İslam Eserleri Müzesi’nde bulunan Sultan I. Mahmud Dönemi ferman ve beratları hakkındadır. Bu zamana kadar ferman ve beratların hat sanatı açısından harf, kompozisyon, mürekkep gibi unsurlarını da ayrıntılı bir şekilde ele alan değerlendirmesine rastlanılmamıştır. Bu konuda yapılmış çalışmaların çoğu katalog tarzında fermanların fotoğrafları veya tezhip sanatı incelemelerinden ibarettir. Dördüncü bölümünde bu problematik üzerinden 13 adet ferman hat sanatı açısından incelenmiştir. Öncelikle günümüz harfleriyle okunup kayda geçirilen fermanlar, sonrasında kağıt, mürekkep, yazı stili, harf, kompozisyon, tuğra gibi birçok açıdan değerlendirilmiştir. Bu veriler, sonuç kısmında analiz edilerek kayda geçirilmiştir.

This study examines the edicts and warrants issued mostly in the first half of the 18th century during the period of Sultan Mahmud I who remained for 24 years, in terms of calligraphy. The dissertation consists of four sections. Section one - titled calligraphy - explains the history of calligraphy. This section mostly discusses the types of calligraphy called Aklâm-ı Sitte also known as ‘shesh pen’. The section includes an overview of calligraphy. Section two - titled edicts and warrants - first discusses the parts of edicts and warrants and the diwani and celi diwani fonts used to write such documents. The section also discusses tughras and examines the general features of the Mahmud I’s tughra. Section three discusses the history of the Museum of Turkish and Islamic Arts and the period of Mahmud I and the artistic activities of the period, which are two important elements of the research. No study was found to date about the diwani and celi diwani fonts used in writing edicts and warrants. Most of the studies in this area consist of photos of edicts in the form of a catalog. The rest of section four examines 13 edict calligraphies based on the said problem. The edicts were first read and recorded with contemporary letters and then evaluated in many respects such as paper, ink, font style, letters, composition and tughra. The data was analyzed and recorded in the conclusion.
Keywords: Art; Berat; Calligraphy; Celî divânî; Celî diwani; Divânî; Diwani; Edict; Ferman; Hat; History; Islam; İslam; Sanat; Tarih; Warrant